Madde Detay

Trabzon’da doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Asıl adı Mehmed’dir. Ârifî mahlasını kullanan şair Marûf Çelebi olarak tanındı. Babasının adı Mehmed Şerif’tir. Tuhfe-i Nâilî’de “Ârifî” (Kurnaz vd. 2001: 615) ve “Mehmed” (Kurnaz vd. 2001: 916) şeklinde iki ayrı madde ismi olarak kayıtlıdır. Medrese öğrenimi görerek Şâh Efendi’den mülâzım oldu. Müderrisliğe başladı. İbrahim Paşa Medresesi’nde müderrislik yaptıktan sonra Bursa’da Muradiye Medresesi’ne atandı. Daha sonra İzmir kadılığına getirildi. Kahire kadılığına atandı. Mehmed Süreyya (Akbayar 1996: 932) ve Şemsettin Sami (1996: 3042)’ye göre Kahire’den önce Yenişehir, Diyarbakır, Şam ve Bursa kadılığı da yaptı. Kahire kadısı iken Zilkade 1002/Temmuz-Ağustos 1594’te vefat etti. Vefatına Bursalı Mehmed Tâhir (2000: 22), “istikâmet 1002” kelimesi ile tarih düşürdü. Mezarı Mısır’dadır. Sinan Paşa’ya hocalık da yapan şair, Bayramiye tarikatına bağlı bir mutasavvıftı. Şiirleri güzeldi. Özellikle muammaları ile tanındı.

Eserleri şunlardır:

Reşehat-ı Aynu’l-Hayât Tercümesi: Sâfî mahlaslı Ali b. Hüseyin Vâiz’in meşhur eserinin tercümesidir. Şair, eserini İzmir kadısı iken (1583) Sultan III. Murad adına yazdı. Çeviriye bazı yararlı bilgiler de ekledi. Manzum bölümleri manzum olarak tercüme etti. Eserin bir nüshası Ankara Milli Kütüphane Türkçe Yazmalar Koleksiyonu 06 Mil Yz A 2889’dadır (Celepoğlu 2002: 439-440; Yüksel 1993: 42; Mehmed Tâhir 2000: 22).

Kaside-i Bürde Şerhi: Mehmed Tâhir (2000: 22)’e göre mükemmel bir şerhtir.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî, C. 3. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2000). Bursalı Mehmed Tahir, Osmânlı Müellifleri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay. 

Celepoğlu, Ayşegül (2002). “Ârifî”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: AKM Yay. 

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Sungurhan-Eyduran, Aysun (hzl.) (2008). Beyânî Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10733,metinpdf.pdf?0 [erişim tarihi 13.06.2014]. 

Sungurhan-Eyduran, Aysun (hzl.)  (2009). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu‘arâ.  http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10739,tsmetinbpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 09.06.2014]. 

Şemsettin Sami (1996). Kâmûsu’l-‘Alâm. C. 4. Ankara: Kaşgar Neşriyat Yay. 

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). C. 1. “Ârifî (Trabzonlu)”. İstanbul: Dergâh Yay. 

Yüksel, Murat (1993). Geçmişten Günümüze Trabzon Şairleri (Osmanlı Dönemi). C. 1. Trabzon: Yunus Dergisi Yay. 

Şi‘r

Atma hadeng-i gamzeni her bî-nevâlara

Çekdürme bâr-ı mihneti bu kaddi yâlara

Bî-gâneler mahabbeti bilmez kenârda

Girdâb-ı bahr-ı ışkı sorun âşinâlara

Gösterme şâyed ola ki yavuz nazar dege

Mir’ât-ı rûyunı güzelüm hôd-nümâlara

Velehû

Belâ-bezminde bî-pervâ ciger-hûnîn içen âşık

Ferâgat işret-âbâdında n’eyler câm-ı fagfûrı

Surâhî dökülüp saçılmada bezmünde ey meh-rû

Yanup yakılmada şevkünle her-dem şem‘-i kâfûrı

(Sungurhan-Eyduran, Aysun (2009). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10739,tsmetinbpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 13.06.2014]. 32-33.)