Madde Detay

19. yüzyıl Uygur edebiyatının önemli şairlerinden olan Sa'îd Muhemmed Heyd olarak da bilinen Sa'îd Muhemmed Kâşî, 1235/1820 yılında Gulca (İli)’ya bağlı Kaş köyünde dünyaya geldi. Şair, bu nedenle şiirlerinde “Kâşî” mahlasını kullandı. Küçük yaşlarda Doğu edebiyatına merak salan şair, Arap ve Fars edebiyatının önemli eserlerini okuyarak yetişti (Utuk vd. 2006: 114; Osman 2005: 586; Ehmidi 1996: 275). Şairin Şerh-i Şikeste isimli eserinde geçen "Çürüp tufrağ bolup gûrde yatarmiz kattik hesrette/Kalur cuft kiz oğul ferzend yürürler munda işrette” şeklindeki beyitten iki kızı ile iki erkek evladının olduğu anlaşılmaktadır (Utuk vd. 2006: 113). Aynı eserde geçen bir muhammesten de, evlatlarının Gulca’dan uzakta yaşadığı ve şairin yalnız olduğu anlaşılmaktadır (Utuk vd. 2006: 114). Vefat tarihi bilinmemektedir.

Tek eseri Şerh-i Şikeste'dir. Şairin bu eserini 60 yaşından sonra, 1882  yılında kaleme aldığı tahmin edilmektedir. Çünkü eserinde yer alan şiirlerinden birinde; “Yaşimiz atmiştin ötti bolmas emdi şâdlik /Nev cuvân yaşlik ketipdur emdi tapmaydu kamâl” diyerek şair yaşının 60’ı geçtiğini belirtir. Eserin konusu, Çin-Mançu yönetiminin ağır baskı ve zulümleri neticesinde 1864 yılındaki “İli Çiftçiler Ayaklanması”dır. Bu ayaklanmaya bizzat katılan şair, o dönemde yaşanan tarihî ve siyasi olayları eserinde anlatmaya çalışmıştır (Osman 2005: 586-587).

Ehmidi, İmincan (1996). Uyğur Edebiyati Tarihidiki Namayandeler. Ürümçi: Şincan Halk Neşriyatı.

Osman, Ğayretcan, O. İsmail ve T. Savut (hzl.) (2005). Uyğurlarnin Kedimki Edebiyati 2. Ürümçi: Şincan Maarip Neşriyatı. 

Öger, Adem (2012). “19. Yüzyılda Yaşamış Bir Uygur Halk Kahramanı ve Şairi”. Karadeniz 13: 110-119.

Utuk, İmincan Ehmidi, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun, M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi 3. Pekin: Milletler Neşriyatı. 

Gazel

Elvida dep biz kitermiz İli şehri yahşi kal

Mülk ü imâret cayi menzil erz u behri yahşi kal

Hem ğerib kaldi yene kavm u karindaş rohlar

Ata ana tupraki kebri gûristân yahşi kal

Bu İli’nin tağliri otluk suluk gülzâr idi

Emdi bu tağlar piri ğoli bayân yahşi kal

Sayrar erdi bağlarida bülbüli fiğan çekip

Emdi bu bülbül bilen külli gülistân yahşi kal

(Osman, Ğayretcan, O. İsmail ve T. Savut (hzl.) (2005). Uyğurlarnin Kedimki Edebiyati 2. Ürümçi: Şincan Maarip Neşriyatı. 587.)