Madde Detay

Asıl adı Abdurrahîm Nizâmeddîn’dir. Sarı Dânişmend-zâde olarak da bilinmektedir. 786-791/1384-89 tarihleri arasında doğduğu tahmin edilmektedir. Teberrük-zâde soyundan gelmektedir. Merzifonlu Sarı Dânişmend Azîz Efendi’nin oğludur. Çelebi Sultân Mehmed devri şeyhlerindendir. Çelebi Sultân Mehmed Medresesi’nde okumuştur. Menkıbelere göre Rûmî, gençliğinde Fâtih’in hocası Akşemseddîn ile tanışmış ve birlikte mürşit aramıştır. 1421 tarihinde Mısır’a gidip Zeyniyye tarikatı piri Şeyh Zeyneddîn Hâfî’nin sohbetlerine katılarak ona bağlanmış, şeyhiyle birlikte önce hacca daha sonra Horasan’a gitmiştir. Seyr ü sülûkunu tamamlayıp 1428 yılında icazet aldıktan sonra Merzifon’a dönmüştür. Bu ayrılış için Zeyneddîn Hâfî’nin “Bir aşk kütügin yakduk/ Diyâr-ı Rûm’a atduk” dediği rivayet edilmiştir (Cunbur 2002: 84). Sultân II. Murâd ona 1431-32 senesinde günlük beş akçe bağlamış, 1441-42’de bunu üç akçe artırmıştır. Muhtemelen 864-869/1459-65 tarihleri arasında vefat etmiştir. Mezarı Merzifon’dadır.

Hadâiku’ş-Şakâik’ta Rûmî’nin eserleri olarak Vesâyâ-yı Kudsiyye ve Menhecü’r-Reşâd’ın adları verilmiştir (Özcan 1989: 89). Ancak Cunbur (2002: 84), sözü geçen kitapların onun şeyhine ait olduğunu, kendisinin de Merzifon’a döndükten sonra bunları Türkçeye çevirmiş olabileceğini belirtmiştir. Osmânlı Müellifleri’nde ise sanatçının, İrşâdü’l-Enâm, Aşk-nâme ve Dîvânçe-i İlâhiyyât’ı yazdığına ve tasavvufa ait fikirlerini İrşâdü’l-Enâm’da, şiirlerini de Aşk-nâme’de topladığına değinilmiştir (Bursalı Mehmed Tâhir 1333: 111). Bu eserlerin adları hepsinin tasavvufî nitelik taşıdığını düşündürmekteyse de kaynaklarda konuyla ilgili başka bilgi yoktur ve Rûmî’nin edebi kişiliğine dair de bir değerlendirme yapılmamıştır.

Bursalı Mehmed Tâhir (1333). Osmânlı Müellifleri. C. I. İstanbul.

Cunbur, Müjgân (2002). “Rûmî”. Türk Dünyası ve Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: AKM Yay. 84.

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.I. Ankara: Bizim Büro Yay.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Mehmed Mecdî Efendi, Hadâiku’ş-Şakâik (Şakâiku’n-Nu’mâniye ve Zeyilleri). C. 1. İstanbul: Çağrı Yay.

Beyt

Tevbe yâ Rabb hatâ yolına gitdüklerüme

Bilüp itdüklerüme bilmeyüp itdüklerüme

(Bursalı Mehmed Tâhir (1333). Osmânlı Müellifleri. C. I. İstanbul. 111.)