Madde Detay

Konya'da doğdu. Asıl adı Ali Safâyî Dede'dir, Safâyî şiirlerinde kulllandığı mahlasıdır. Dîvân'ının başındaki nota göre Konya Mevlevîhânesi'nde çile çıkardı. Sonra İstanbul'a gitti. Burada Yenikapı Mevlevîhânesi'nde hizmet etmeye başladı. Bu hizmetleri esnasında şairin şiirlerini gören dergâhın şeyhi Abdulbâkî Dede tarafından kendisine Safâyî mahlası verildi ve Dîvân'ını tertip etmesini istedi. Ali Safâyî Dede'nin bundan sonra ne yaptığı ve hangi tarihte vefat ettiği bilinmiyor. Dîvân'ındaki tarih manzumelerinden en son tarihli olanı 1250/1834 tarihini taşıdığına göre (Dîvân v. 44) bu tarihten sonra bilmediğimiz bir yılda vefat etmiş olmalıdır.

Safâyî'nin bilinen tek eseri olan Dîvân'ının iki nüshasından biri Süleymaniye Kütüphanesi Nâfiz Paşa Bölümü No: 912'de 45 varak, diğeri Konya Mevlânâ Müzesi Kütüphanesi No: 2438'de 50 varaktır. Dîvân'ın her iki nüshasının başında da "Dîvân-ı Alî Safâyî Dede Türbedâr-ı Dergâh-ı Feyz-iktinâh-ı Hazret-i Mevlânâ" başlığı bulunmaktadır. Dîvân'ın Süleymaniye nüshasında 80 gazel, 2 münâcât, 5 na't, 8 tahmis, 3 muhammes, 4 müseddes, 3 tercî-i bend, 1 terkîb-i bend, 1 mu'aşşer, 3 müstezâd ve 23 tarih olmak üzere toplam 133 manzume yer almaktadır.

Dîvân'ındaki şiirlerinden açıkça anlaşıldığı üzere Safâyî Mevlevîdir. Şiirlerinin çoğu tasavvufidir. Eserin başında iki münacat ve beş na't bulunmaktadır. Ayrıca Mevlânâ'ya yazılmış şiirler de vardır. Muhammes şeklindeki Kerbelâ Mersiyesi ile dört halife için yazılmış müseddesi de ilgi çekicidir. Ayrıca meşhur sekiz şairin şiirini de tahmis etmiştir.

Safâyî. Safâyî Dîvânı. Süleymâniye Kütüphânesi Nâfiz Paşa No: 912.

Safâyî. Safâyî Dîvânı. Konya Mevlana Müzesi Kütüphânesi No: 2438.

Gazel

Dil sarâyında bu şeb dildâra kıldım bir nigâh

Tâc-ı şâhî pûş idüp dil tahtın itmiş cilve-gâh

Enderûn-ı sînede renc-i dilim gûş eyleyüp

Rahm idüp tîmâra teşrîf itmiş ol şevket-penâh

Çün hadîka şevk ile açmış hezâr ezhâr-ı dil

Şem'-i rûyıyla çerâgân oldı her dâg-ı siyâh

Şu'le-i âhımla rûşen sahn-ı dil dâg üsti bâğ

Gûyiyâ gül-hande-i mehtâb ider ol pâdişâh

Dîde hûn-rîz dil pür-efgân arz-ı hâl olmuş be-dest

Her zahım açmış dehân ol şâha dir hâlim tebâh

Gûş idelden bu'l-hased çarh-ı dili hâlî dilim

Sanmanız ra'd u matar nâlân u giryân eyler âh

Âsumân üzre kıyâs itme görinen mâhdır

Reşkden geymiş felek başına zerrîn şeb-külâh

Encümân-ı akd idüp eflâke ragmen zülfüne

Eylemiş nâmın süreyyâ reşkden bî-iştibâh

Çarh-ı atlas kâmet-i ikbâlinin kaftânıdır

Râhının ferşine reşk eyler şehâ hurşîd ü mâh

Eyledim tahrîr vasfın gerçi köhne harf ile

Şerm ile hâmem niyâz u acz ider sensin penâh

Kıl kerem ey dâver-i hûbân Safâyî bendeni

İtme hâtırdan ferâmûş el-amân ey pâdişâh

İtsün Allâh'ım seni dil-hâhın üzre kâmrân

Çeşm-i bedden saklasun bir dürr-i yektâsın ilâh

(Safâyî. Safâyî Dîvânı. Süleymâniye Kütüphânesi Nâfiz Paşa No: 912. vr. 35a.)