Madde Detay

Bursa’da Mihaliç/Karacabey’de doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Asıl adı Ahmed’dir. Kasab-zâde Ahmed Bâ‘is Efendi olarak tanındı. İstanbul’a gelerek Şehzade Medresesi’nde öğrenim gördü. Pertaki Hasan Efendi’den ders alarak mülazım oldu. Bayburdî-zâde’nin hizmetinde bulundu. Bekirpaşa-zâde Hamdullah Bey’in mektupçuluğunu yaptı. Halim Giray’a hocalık yapması münasebetiyle Vize Sarayı’na gitti. Vüzera divanı kâtipliği yaptı. Yenice ayanı Mustafa Ağa’ya kâtip oldu. Rumeli Valisi Ali Paşa’nın mektupçuluğunu yaparken bu zatın katline irade-i seniyye çıktığında yazmış olduğu bir yazıyla affını sağladı. Vize’den İstanbul’a döndü ve İzzet Paşa tarafından maliye tezkireciliği rütbesi verildi. Daha sonra Divan-ı Humâyûn hocası oldu. Bir ara Rumeli valisi Şinasi-zâde’nin mektupçuluğunu da yapan Ahmed Bâ‘is Efendi son olarak Vezir Mustafa Paşa’nın divan kâtibi oldu. Paşa’nın ölümünden sonra Ariş (Filistin)’ten dönerken 1215/1800-1801 yılında Maraş’ta vefat etti. Mezarı Maraş’tadır.

Dîvânçe'si vardır. Kendi hattıyla yazılmış 29 varaklık ve 440 beyitlik eser, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Nadir Eserler Bölümü numara NEKTY03757’de kayıtlıdır. Divançe'de 2 müseddes, Sabit’in gazeline 1 tahmis, 2'si Farsça 59 gazel bulunmaktadır. XVIII. yüzyılın diğer şairlerinde de görülen tasannua ve kelime oyunlarına fazlaca yer vermesine rağmen kuvvetli ve kıymetli bir şahsiyettir. Gazelleri akıcıdır. Şiirlerinde Nâbî, Sâbit, Nâilî, Nevres, Nâşid, Fazıl ve Fehim’in etkisinde kalmıştır (Üzgör 2002: 152). Dîvânçe üzerinde bir mezuniyet tezi (Mamaş 1965) yapılmıştır.

Çınarcı, M. Nuri (hzl.)(2007). Şeyhülislam Ârif Hikmet Beyin Tezkiretü’ş- Şu‘arâsı ve Transkripsiyonlu Metni. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi. 31.

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.  66.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I. Ankara: Bizim Büro Yay. 83.

Mamaş, İdil Can (hzl.) (1965). Divançe-i Bâis. Mezuniyet Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Sezen, Tahir (2006). “Ariş (Kal‘atü’l-Ariş)”. Osmanlı Yer Adları Sözlüğü (Alfabetik Sırayla). Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yay. 33.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). “Bais Ahmed”. C. 1.İstanbul: Dergâh Yay. 299. 

Üzgör, Tahir (2002). “Bâ‘is”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 2. Ankara: AKM Yay. 152.

Gazel

Dilberin çeşm-i suhan-gûşuna âhû dediler

Gören üftâdeleri aşk ile yâ hû dediler

Ayn-ı kevser deyü vasf eyler iken kand-i lebin

Âşık-ı teşne lebânın bir içim su dediler

Aşk ile pîr-i mugân zâviyesinde rindân

Hep müselles içüp üçler demine hû dediler

Katre-i eşk-i terim rişte-i müjgânımda

Seyr edenler ne güzel subha-i lü’lü’ dediler

Serve teşbîh edemem togrusu kadd-i yârı

Râst-gûyân ana hep kâmet-i dil-cû dediler

Mâha tâb-âver iken mihr-i ruhundan şu‘arâ

Ne cesâretle aceb dilbere meh-rû dediler

Bâ‘isâ kat‘-ı zebân eylemesün vasfı deyü

Tîg-ı ser-tîz-i kazâ-yı dile ebrû dediler

(Mamaş, İdil Can (hzl.) (1965). Divançe-i Bais. Mezuniyet Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. 25.)