Madde Detay

Bursa’da doğdu. Asıl adı Ahmed’dir. Sipahi zümresinden İbrahim Bey’in oğludur. Eslâf’ta babasının adının Ahmed olduğu kayıtlıdır (Fâik Reşâd 1311: 133). Ancak Nâil Tuman, bunun yanlış olduğu görüşündedir (Kurnaz-Tatçı 2001: 263). Öğrenimini tamamladıktan sonra babası gibi sipahi oldu. 1025/1616-17 yılında Bursa’da bir kahvehanede Saçaklıoğlu adında bir hikâyeciyi bıçaklayarak öldürmesi üzerine hapishaneye girdi. Ahmed Paşa’nın Kerem Kasidesi’nin bir beytini tazmin ve tahmis edip kadıya sunarak bu hapisten kurtuldu. Bu olaydan sonra İstanbul’a gelerek sipahi kâtipliği yaptı. 1040/1630-31 tarihinde Hüsrev Paşa ile Bağdat Seferi’ne katıldı ve 24 Rebîülevvel 1040/ 09 Aralık 1630 tarihinde Bağdat Kalesi'ne yapılan saldırıda şehit düştü. İmam-ı Azam türbesi civarında medfundur. Ölümüne Cevrî “Bekâya göçdi Haylî menzilin buldı” mısraını tarih düşürmüştür (Atlansoy 1998: 244-46, Fâik Reşâd 1311: 133). Rızâ’da ölüm tarihi 1041/1631-32 olarak kayıtlı (Zavotçu 2009: 115) olsa da vefat tarihini Na‘îmâ’nın gün, ay ve yıl olarak belirtmesi ve şairin şehadetine Cevrî’nin düşürdüğü tarihin 1040 yılına tekabül etmesi ihtilafı bertaraf edecek niteliktedir (Ekinci 2020: 361).

Eserleri

Haylî’nin bilinen tek eseri Dîvân’ıdır. Biyografi yazarları arasında bu eserden ilk bahsedenler Bursalı İsmail Belîğ ve Şeyhî Mehmed Efendi’dir. Belîğ, Güldeste-i Riyâz-ı İrfân’da, Şeyhî de Vekâyi‘u’l-fuzalâ’da Haylî Dîvânı’ndan birçok şiir alıntıları yapmıştır. Ayrıca Şeyhî, Haylî’nin 24 farklı şiirini alıntılayarak şairin mürettep dîvân sahibi olduğunu ifade etmiştir. Her iki yazarın da beyanları Haylî Dîvânı’nı gördüklerini göstermektedir (Ekinci 2020: 363). Mezkûr bu Dîvân’ın şimdilik herhangi bir nüshasına ulaşılamamıştır. Ancak Ramazan Ekinci, biyografik kaynaklar ve mecmualardan hareketle Haylî’ye ait şiirleri bir araya getirerek yayımlamıştır. Bu çalışmada şaire ait kaside, gazel, kıt’a, tahmis, müseddes, müstezad ve matla/müfred olmak üzere farklı nazım şekilleriyle yazılmış 46 adet manzumeye yer verilmiştir (Ekinci 2020).

Safâyî ve Bursalı İsmail Belîğ’e göre Haylî; yazdığı şiirleri temiz, mazmun bulmada usta, selis bir şairdir (Çapan 2005: 178, Atlansoy 1998: 246). Zehrimâr-zâde Rızâ’ya göreyse şairin beğenilen şiirleri vardır (Zavotçu 2017: 102).

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ, Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Başkanlığı Yay.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1998). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî (Yâhud Tezkîre-i Meşâhir-i Osmânî). C. 2. İstanbul: Kültür Bakanlığı-Tarih Vakfı Ortak Yay.

Atlansoy, Kadir (1998). Bursa Şairleri, Bursa Vefeyatnamelerindeki Şairlerin Biyoğrafileri. Bursa: Asa Kitabevi.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi, Tezkîre-i Safâyî, (Nuhbetü’l-Âsâr Min Fevâ’idü’l-Eş’âr). Ankara: AKM Başkanlığı Yay.

Ekinci, Ramazan (2020). “Bursalı Haylî Ahmed Çelebi ve Şiirleri”. Littera Turca, Journal of Turkish Language and Literature 6 (3): 356-90.

Fâ’ik Reşâd (1311). Eslâf. İstanbul: Matbaa-i Amire.

İpekten, Halûk (vd.) (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB. Yay.

Kafzâde Fâ’izî, Zübdetü’l-Eş’âr. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Belediye 11. vr. 63a.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 1. Ankara: Bizim Büro Yay.

Yavuz, Fikri ve İsmail Özen (hzl) (1972). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. 2. İstanbul: Meral Yay.

Zavotçu, Gencay (2009). Zehr-i Mâr-zâde Seyyid Mehmet Rızâ, Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Tezkiresi. Ankara: KTB. Yay. E-kitap:, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83506/zehr-i-mrzade-seyyid-mehmed-riza---tezkire-i-riza.html. [Erişim Tarihi: 05.12.2013].

Bizümle azm-i rezm-i feth-i Bagdâd eyleyen gelsün

Gazâ ecrin şehâdet rütbesin yâd eyleyen gelsün

Salâdur bu gazâyı kendüye farz eyleyen gelsün

Bu niyyetle imâmun rûhını şâd eyleyen gelsün

Dönüş yokdur adûdan almayınca dâd-ı Bagdâdı

Döküp hûn-ı seri âlemde bir ad eyleyen gelsün

Ceresveş dil ucıyla söyleyen pes-mândeler kalsun

Derûn-ı sîneden ney gibi feryâd eyleyen gelsün

Bize râz-ı gazâda nev-hevesler yâr-ı gâr olmaz

Ezelden kendi zâtun cenge mutâd eyleyen gelsün

Muhassal çâr-yâr-ı bâ-safâ aşkına ey Haylî

Bu yolda kâr u bârın cümle berbâd eyleyen gelsün 

(Atlansoy, Kadir (1998). Bursa Şairleri, Bursa Vefeyatnamelerindeki Şairlerin Biyoğrafileri. Bursa: Asa Kitabevi. 246-47.)