Madde Detay

Hayatı hakkındaki bilgilerimiz son derece sınırlıdır. Eski kaynaklardan sadece Latîfî Tezkiresi (Canım 2000: 200-202) ve Künhü’l-Ahbâr’da (İsen 1994: 154) kendisinden bahsedilen Temennâyî’nin “Kayseri yakınlarında bir yerden” olduğu belirtilmektedir. Şairin, tenâsuha inanan ve aynı zamanda Fazlullâh-ı Hurûfî’nin yolunu takip eden Kalenderîler güruhunun ileri gelenlerinden sayıldığı Latîfî’nin, “etrafına bir çok zındık ve kâfir toplamıştı” mealindeki sözlerinden anlaşılmaktadır. Latîfî, şaire dair “Âdem ot gibi biter ve ot gibi yiter diyen küfür-gûylarun biri idi.” demekte ve Sultân II. Bâyezîd devrinde söz konusu Kalenderî topluluğunun bir kısmının kılıçtan geçirildiğini bir kısmınınsa yakıldığını söylemektedir. Eğer Temennâyî’nin de bu grupla beraber öldürüldüğü kabul edilirse vefatının, Osmanlı tarihlerine Şahkulu İsyanı olarak geçen ayaklanmanın bastırıldığı Rebiülâhir 917/Temmuz 1511 tarihinde gerçekleştiği söylenebilir. Nitekim Temennâyî hakkında verdiği bilgilerde Latîfî’yi kaynak gösteren Gelibolulu Âlî’nin, ona Sultân II. Bâyezîd dönemindeki (1481-1512) şairler arasında yer vermesi de bunu teyit edici mahiyettedir. Köprülü de 15. yüzyıl sonlarıyla 16. yüzyıl başlarında yaşayan Temennâyî’nin diğer bazı sufîlerle beraber idam edildiğini yazmaktadır. Ayrıca bu konuya bazı tarih kitaplarında da değinilmektedir. Hammer ise Temennâyî’nin adını da zikrederek “II. Murâd zamânında îdâm olunan Nesîmî ve Kemâl Ümmî i’tikâdına muvâfık bir meslekte olmasından dolayı, onlar gibi maktûl oldu.” bilgisini vermektedir. Latîfî, “Bu Fârisi matla’-ı bengiyâne anun Esrâr-nâmesindendür” cümlesiyle şairin Farsça bir manzumesine/eserine işaret etmişse de tezkirede konuya ilişkin başka bir bilgi yoktur. Şairin birkaç beytini tezkiresine alan Latîfî, “bu bir iki matla’-ı memnû’ anun türrehâtından ve cümle-i küfriyyâtındandur” demek suretiyle bunları beğenmediğini belirtmektedir. Ancak onun bu değerlendirmesinin, şairin inancına duyduğu olumsuz duygulardan kaynaklandığı anlaşılmaktadır (Canım 2000: 202). 

Canım, Rıdvan (hzl.) (2000). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ (İnceleme-Metin). Ankara: AKM Yay.  

Çiftçi, Cemil (1997). Maktul Şairler. İstanbul: Kitabevi Yay.

Ergun, Sadettin Nüzhet (1955). Bektaşî Şairleri ve Nefesleri. C. 1. İstanbul.

Gibb, E. J. W. (1900). A History of Ottoman Poetry. C. 1. London.

Hammer, J. V. (1989). Büyük Osmanlı Tarihi. C. 2 (C. 3.). çev. Mehmed Atâ Bey. İstanbul.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Gelibolulu Âlî, Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Kalkan, Emir (1988). Çağlar Boyunca Kayseri Şairleri. Kayseri.

Koca, Turgut (1990). Bektaşi Nefesleri ve Şairleri. İstanbul.

Köksal, M. Fatih (1998). Kayserili Divan Şairleri. Kayseri: Geçit Yay.

Köksal, M. Fatih (2007). “Temennâyî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. C. 8. Ankara: AKM Yay. 244.

Köprülü, M. Fuad (1981). Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî . C. I.  Ankara: Bizim Büro Yay. 519.

Müstakîmzâde Süleymân Sa’deddin Efendi. Mecelletü’n-Nisâb fi’n-Nesebi ve’l-Künâ ve’l-Elkâb. Süleymaniye Kütüphanesi, Halet Efendi Bölümü 628. vr. 160b.

Özmen, İsmail (1995). Alevî Bektaşî Şiirleri Antolojisi. C. 1. Ankara: KB Yay.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1998). “Temennâyî”. C. 8. İstanbul: Dergâh Yay. 304.

Matla’

Sûfî Kalender ol gel kazıt saçı sakalı

Sana bu bir tuzakdur gider bu kîl ü kâli

Beyt 

Ebleh olma sûfî virme nakd-i ömri nesneye

Gözün aç dîdâr u cennet hûr u gılmân bundadur

Gazel

Şol kadar göstermemişdür bana devrân gönlini

Kim sanurdı görmek olmaz çeşm-i insân gönlini

Bilmezem kim bu cihân içre vücûdı yok mıdur

Yoksa vardur çerh benden kıldı pinhân gönlini

Ey aceb kâdir olup bir gün giyem mi ben anı

Kaddi bâlâ kendü zîbâ câna ol cân gönlini

Berr ü bahr içre sadefvâr intizâr üzre turup

Ağzum açup gözedürem âb-ı nîsân gönlini

Rûm’a şâh u pâdişâh olmışca hurrem oluram

Beni asdarvan çıkarup kılsa ihsân gönlini

(Köksal, M. Fatih (1998). Kayserili Divan Şairleri. Kayseri: Geçit Yay. 55.)