Madde Detay

Beyânî, Bağdatlı'dır. Beyânî-zâde Seydî Çelebi adıyla meşhur olmuş, bu sebeple Beyânî mahlasını almıştır. Süslü ve türlü manalar ihtivâ eden şiirleriyle anılmıştır. Beyânî, irfân sahibi ve İlâhî sırlara vâkıf biri olmayı dilediğinden genç yaşlarından itibaren bir an bile boş durmamış, ilim tahsilinde büyük gayret göstermiştir. Mevlânâ Fazl-ı İsfahânî’nin sohbetlerine katılıp onun vasıtasıyla kemâle erişmiştir. Daha sonra sipahilik hizmetinde bulunmuş, Anadolu’ya gelmiş ve çavuşbaşı olarak tayin edilmiştir. Ahdî, Beyânî çavuşbaşı olduğunda şu tarihi düşürmüştür:

Çün Beyânî-zâde vardı kapuya/ Bulmaga kâm-ı dilin ol hoş-nihâd

Dergeh-i âlîde buldı kâm-ı dil/ Oldı ikbâl ile akrandan ziyâd

Ahdî târîhin didi olmuş durur/ Seydi Çavuş der-i Sultân Murâd"

Beyânî’nin ince manalarla örülmüş, devrinde beğenilen şiirler kaleme aldı. Sohbeti hoş, nesri ve şiirleri güzel olmakla birlikte hem sade hem süslü eserler kaleme almıştır. Arapça, Farsça ve Türkçe şiirleri mevcuttur (Solmaz 2005: 230-31).Şiirlerinden örnek olarak bir gazeli ve birkaç beyti kaydedilmiştir. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C.I. Ankara: Bizim Büro Yay.

Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî ve Gülşen-i Şu'arâsı. Ankara: AKM Yay. 

Kûyine seyl-âb-ı eşk ile iletse şu beni

Ey ecel lutf eyle kim görmeye ol bed-hû beni

Olsa nevk-i kilk-i müşk-efşânına ten muttasıl

Kâ’ilem derd ü elem za’f ile kılsa mû beni

Ol perîşân kıldı çün hâl-i perîşânum su’âl

Sünbülün tutdum kim âşüfte kılandur bu beni

Şâh-bâz-ı mülk-i istignâ idüm oldum şikâr

Ey gönül yâhû seni sayd itdi ol âhû beni

Gam âyînemdür gelürse şâd olur cân-ı hazîn

Gitse gamnâküm yine şâd ider ol kaygu beni

Gâh meyl-i bâde gâhi ragbet-i zühd ü salâh

Ey Beyânî sûdsuz sevdâ çeker her sû beni

**

Alupdur âriyetle bâd gûyâ jâle dendânın

Keremler gonce gönlünden açar âheste âheste

**

Başum üzre dâg tâc-ı Hüsrevânî’dür bana

Şâh-ı şehr-i ışkum ol devlet nişânıdur bana

Câm-ı Cem’dür itlerünle çekdigüm zâfın sifâl

Gice kûyun beklemek ayş-ı nihânîdür bana

**

Zahm-ı sînem içre çün âlûd-ı peykânı görün

Gonce azgın pîr iden gülberg-i handânı görün

**

Mâ’il olma ey gönül gîsû-yı anber-fâmına

İrmek olmaz bu uzun sevdâlarun encâmına

(Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî ve Gülşen-i Şu'arâsı. Ankara: AKM Yay. 231-32.)