Madde Detay

Asıl adı Salih olan âşığın doğum yılı Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi'nde 1802 olarak verilirken Vasfi Mahir Kocatürk ve Sadeddin Nüzhet Ergun doğumunu 1813 olarak gösterir (TDEA 1977: 223; Kocatürk 1963: 398; yty: 1150). Afyon'da doğmuştur. Eski mektep hocası Mehmed Efendi isminde bir zatın oğludur. Gençliğinde tahsilini Afyon’da yapmış, daha sonra Uşak, Konya gibi şehirlerde tahsilini sürdüren şair Buğdaylı Hoca'dan dersler almıştır (TDEA 1977: 223; Ergun yty: 1150). Bir ara Kayseri, Eskişehir ve Hicaz gibi şehirleri dolaşan şair, bilhassa Medine’deki bazı âlimlerden de yararlanmıştır. Nihayet memleketine dönmüş ve Afyon’da kendi adıyla anılan Dehşetî medresesinde ölümüne kadar ders okutmuştur. Şairliğinin yanı sıra din âlimi ve hattat olarak da bilinir (TDEA 1977: 223). Bir müddet Göncüzade Müfti Yusuf Efendi’nin müsevvidliğini yapmış, bir müddet de idare meclisi azalığında bulunmuştur. Ergun, Türk Şairleri adlı eserinde “Dehşetî’ye ait bazı malûmatlar” adıyla kendine gelen varakadan alıntılarla şunları kaydetmiştir: “Saz şairlerinden Zarîfî’nin “elifbâ” adlı bir manzumesi şâyi olur; bunu Nazîfî adlı bir âşık tanzir eder. Bunları gören Dehşetî de bir nazire kaleme alır. Konyalı meşhur Şem’î bu son nazireyi çok beğenir ve “bu çocuğu” görmek merakını izhar eder. Bunu işiten Dehşetî derhal Konya’ya gider, fakat Şem’î’nin öldüğünü haber alınca kabrini ziyaret ederek memleketine geri döner. Tahsilini ikmalden sonra memleketine dönen Dehşetî saçı sakalı uzamış bir hâlde sokaklarda dolaşmağa başlar, onun bu hâlini görenler bir kaçı “şu çapkına bakın Bektaşilik taslıyor” derler. Bilahare bu isnaddan haberdar olan Dehşetî yahu der, benim o zaman saç sakal uzatmaklığım Bektaşilikten değil parasızlıktandı. Denizli ile Cal arasında bir arazi nizaı çıkar, bu meseleyi halle memur edilen Dehşetî vazifesinde muvaffak olur. Hududa bir taş dikilir; ve adına “Dehşetî taşı” denilir. Bu taş bugün dahi aynı isimle anılıyormuş.” (yty: 1150-1151). Dehşetî'nin doğum tarihindeki ikilik ölüm tarihi için de geçerlidir. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi'nde 1866 (1977: 224) tarihi verilirken; Kocatürk ve Ergun 1875 tarihini vermektedirler (1963: 398; yty: 1151).

Ergun'un verdiği bilgilerin aksine Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi'nde Dehşetî'nin varlıklı bir zat olduğu, çağdaşı olan birçok şairi koruduğu, onlara yardımcı olduğu belirtilmektedir (1977: 223-224). Hece ile söylenmiş şiirleri bulunduğu gibi, divan şiiri yolunda söylenmiş şiirleri de olan (1977: 223-224) Dehşetî'nin özellikle fıkıh ve feraizde ihtisas sahibi olduğu söylenmektedir (Ergun yty: 1150-1151). Kocatürk, bir kısım şiirlerinin Edip Ali Baki tarafından yayımlandığını söylemektedir (1963: 398).

Ergun, S. Nüzhet (yty). Türk Şairleri 3. yyy.

Kocatürk, Vasfi Mahir (1963). Saz Şairleri Antolojisi. Ankara: Ayyıldız Matbaası. 

“Dehşetî” (1977). Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 2. İstanbul: Dergah Yay. 223-224.

Koşma

Çok unlar öğüttü gözümün yaşı

Bu tenim semtinde tahal kalmadı

Herkes bizim için atmada taşı

Sinemden sakınır pahal kalmadı

Başladı yâr bize etmeğe veda

Rakipler ederler derdime deva

Hep soğuk nevadan verirler sada

Keyfimize öter kaval kalmadı

Geçemedik gitti gamın bükünü

Kazıp atamadık sevda kökünü

Arkaya almağa derdin yükünü

Koyacak bir sağlam çuval kalmadı

Kurtulmadık asla gamın bunundan

Bir vefa görürüz deyu sonundan

Dehşetâ! şimdicik hicran donundan

Döküldü saç, bürçek, sakal kalmadı

Kocatürk, Vasfi Mahir (1963). Saz Şairleri Antolojisi. Ankara: Ayyıldız Matbaası. 398.