Madde Detay

Asıl adı bilinmeyen âşık, Tokat’ın Zile ilçesinde doğar. Yazdığı İstanbul Destanı’nın bir dörtlüğünde 1813 yılında ölen ustası Talibî’den bahsetmesi onun 19. yüzyılın başlarında yaşadığını ve usta bir âşık olarak şairlik yaptığını gösterir. Dolayısıyla Âşık Fedayi, 18. yüzyılın sonu ile 19. yüzyılın ilk yarısında yaşamış ve her iki yüzyıla da mal olmuş bir şairdir. Hayatı seyahatlerle geçmiş ve bir Bektaşi dergâhı olan Mısır’daki Kaygusuz Dergâhı’nda bir süre bulunmuştur. Aldığı dinî eğitim sayesinde Arapçaya hâkimdir. Oldukça iyi bir öğrenim gördüğü divan edebiyatı tarzında yazdığı şiirlerden ve aruz ölçüsünü kullanmaktaki maharetinden anlaşılır.

Fedâyî mahlasını kullanmıştır. Şiirleri 16. ve 17. yüzyıllarda yaşamış ve Fedayî mahlasını kullanmış başka âşıklarınkiyle karıştırılmaktadır. Ustası yine Tokatlı bir âşık olan Talibî’dir. Genellikle dinî-tasavvufi konuları işlemiş olan âşık, şiirlerinde tarikat hayatı, Allah aşkı, Peygamber sevgisi, Kur’an-ı Kerim’i okumanın faziletleri, dünyanın fâniliği, insanoğlunun yaratılış sebebi gibi konulara dikkat çekmiş ve dinî yaşama dair çeşitli nasihatlerde bulunmuştur. Bağlı bulunduğu tarikatin etkisiyle Hz. Ali ve Hz. Hüseyin’i anlattığı ve Kerbela olayını ele aldığı şiirlerinin yanı sıra az da olsa sıla özlemini dile getirdiği ve tabiatı terennüm ettiği şiirleri de mevcuttur. Âşığın İstanbul’u anlattığı yirmi dörtlükten oluşan bir de İstanbul Destanı vardır.

Âşıkane tarzda söylediği koşma ve semailerinin yanı sıra divan ve musammatları da mevcuttur. Şiirlerinde sıklıkla tasavvufi konuları işlemiştir. Genellikle hecenin 8’li ve 11’li kalıplarını kullanmıştır. Heceyle yazdığı şiirlerinde sade bir dil kullanmış ancak aruzlu şiirlerinde Arapça ve Farsça kelimelere ve tamlamalara yer vermiştir.

Ergun, Sadeddin Nüzhet (1955). Bektaşî Şairleri ve Nefesleri: Bektaşî Edebiyatı Antolojisi C. 1-2. İstanbul: İstanbul Maarif Kitaphanesi.

Öztelli, Cahit (1944). Zileli Şairler. Samsun: Samsun Vilayet Matbaası.

Öztelli, Cahit (1955). Halk Şiiri: XVIII. Yüzyıl. İstanbul: Varlık Yay.

Sevengil, Refik Ahmet, Yüzyıllar Boyunca Halk Şairleri. İstanbul: Atlas Kitabevi.

Yardımcı, Mehmet (1983). Yüzyıllar Boyu Zileli Halk Ozanları. Ankara: Ayyıldız Matbaası.

Yardımcı, Mehmet, Hayrettin İvgin (1983). Zileli Fedâî. Ankara: Ayyıldız Matbaası.

Yardımcı, Mehmet (1983). Yüzyıllar Boyu Zileli Halk Ozanları. Ankara: Ayyıldız Matbaası.

Koşma

Tarîkat kutbunda tecdîd olmayan

Yediği haramdır yerse ne fayda

Makbul dergâh bîatine girmeyen

Ben lâyık-ı şâhım derse ne fayda

İsm-i a’zam kaydına da düşmeyen

Dört kapudan kırk makamdan geçmeyen

İşleğini yetmiş üçte seçmeyen

Bîhûdedir özün yursa ne fayda

Keşt-i Nûh gemisine girmeyen

Nâr ü bâd ü âb ü hâke ermeyen

Bir mürşid elinden dolu içmeyen

İsmine evlâdlık koysa ne fayda

Hem o kubbe idi kubbe o idi

Bu cihan ne deryâ ne de su idi

Evvel âhır yine dünya bu idi

Ahmak buna özün yorsa ne fayda

Cebrâil kırk bin yıl havada döndü

Çok zaman Allah’ı gayette bildi

Görünce bir kubbe üstüne kondu

Sen sensin ben benim dese ne fayda

Fedâyî tecellâ nokta-i bâya

Gâhî hece okur gâh verir sâye

Özü çürük kirişe koysa yaya

Menzil aldıramaz koysa ne fayda

Ergun, Sadeddin Nüzhet (1955). Bektaşî Şairleri ve Nefesleri: Bektaşî Edebiyatı Antolojisi C.1-2. İstanbul: İstanbul Maarif Kitaphanesi. 169-170.