TOPKAPILI-ZÂDE FEYZÎ, Mustafa Çelebi

(d. ?/? - ö. ?/1657-58)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

İsmi Mustafa’dır. Doğum tarihi bilinmeyen şair İstanbul’da dünyaya gelmiştir. Hayatı hakkında bilinenler oldukça sınırlıdır. Eğitimini tamamladıktan sonra yeniçeri kâtipleri arasına katıldı. Mevlevî şairlerden Cevrî İbrahim Çelebi’nin yetiştirmesi olarak bilinir. “Topkapılı Feyzî” ve “Topkapılı-zâde” adlarıyla tanınmaktadır.  Vefat tarihi konusunda kaynaklarda ihtilaf mevcuttur. Şeyhî ve Belîğ, şairin ölüm tarihini 1068/1657-58, Mehmed Süreyya 1058/1648, Safâyî ise 1099/1687-88 yılı olarak bildirmiştir. 1099/1688’de vefat etmiş birinden bu tarihten çok önce yazılmış olan Yümnî ve Güftî tezkirelerinde ölmüş olarak bahsedilmesi mümkün görünmemektedir. Ayrıca 1099-1134/1688-1722 yılları arasında yaşamış şairlerin biyografilerini yazan Mirzâ-zâde Sâlim’in tezkiresinde “Topkapılı Feyzî”nin biyografisine yer vermemiş olması Safâyî’nin şairin ölüm tarihini belirtirken yanılmış olabileceğini göstermektedir. Mehmed Süreyyâ’nın Sicill-i Osmânî’si ise anılan kaynaklara göre çok geç tarihlidir ve bu kaynaklardan istifade ederek ilgili dönemin vefeyâtını ele almıştır. Kanaatimizce şairin vefat tarihini 1068 yerine sehven 1058 bildirmiş olmalıdır. Kaynaklarda müretteb divanı olduğu bilgisi kayıtlıysa da günümüze erişen divan nüshaları gayr-ı mürettebdir. (Ekinci 2018: 1670) Eser üzerinde yüksek lisans tezi hazırlayan Nazmi Özerol, şairin divanında 110 gazel, 9 tamamlanmamış gazel, 42 kıta, 92 rubai, 3 tahmis, 113 beyit ve 1 tarih manzumesi olduğu bildirmiştir. (Özerol 1996: V) Feyzî’den bahseden kaynaklar onun şiirlerinde temiz bir söyleyiş ve yakıcı bir üsluba sahip olduğunu dile getirmişlerdir. Klasik Türk şiirinin estetik kurallarına ziyadesiyle vakıf, hayal dünyası geniş, aruz kullanım becerisi açısından yetenekli bir şairdir. Derinlemesine olmasa da tasavvuf neşvesi onun şiirlerinde kendisini hissettirir. Gazellerindeki rahat söyleyiş, lirik üslup ve âşıkâne eda dikkat çekmektedir.

Kaynakça

Abdulkadiroğlu, Abdülkerim (hzl.) (1999). İsmail Beliğ, Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdetü’l-Eş‘âr. Ankara: AKM Yay. 338-340.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmânî. C. 2. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 529.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi, Tezkire-i Safâyî. Ankara: AKM Yay. 455-56.

Ekinci, Ramazan (hzl.) (2018). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyi‘u’l-Fuzalâ, Şeyhî’nin Şakâ’ik Zeyli. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay. 1670-71.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay. 3364.

Özerol, Nazmi (1996). Topkapılı Feyzî, Hayatı, Edebî Kişiliği ve Divanı’nın Tenkitli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Elazığ: Fırat Üniversitesi.

Yılmaz, Kâşif (hzl.) (2019). Güftî, Teşrîfâtü’ş-Şu‘arâ. Kültür Bak. e-kitap. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/67156,gufti-tesrifatus-suarapdf.pdf?0 [erişim tarihi: 20.10.2020]

Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Mehmed Sâlih Yümnî, Tezkire-i Şuarâ-yı Yümnî. Ankara: TTK Yay. 16-17.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: RAMAZAN EKİNCİ
Yayın Tarihi: 10.12.2020
Güncelleme Tarihi: 10.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Mahabbet sînede pinhân iken meşhûr olur bir gün

Bu ‘âlem sû-be-sû şevk ile reşk-i Tûr olur bir gün

 

Dimâğ-ı şu‘le-âşâmân olmaz her zamân pür-germ

Dilâ te’sîr-i âh-ı serd ile mahmûr olur bir gün

 

Dil-âvîz eylemiş gîsûların ol şûḫ-ı şehr-âşûb

Dil-i sevdâ-zede hem-vak‘a-i Mansûr olur bir gün

 

Sakın dâmânın zülf-i dirâza şâne-zen olma

Meded âlûde hûn-ı dil rencûr olur bir gün

 

Olursun subh-ı rûz-ı vaslla rûşen-derûn Feyzî

Şeb-i târîk-i firkat künc-i dilden dûr olur bir gün


(Özerol, Nazmi (1996). Topkapılı Feyzî, Hayatı, Edebî Kişiliği ve Divanı’nın Tenkitli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Elazığ: Fırat Üni. 75; Ekinci, Ramazan (hzl.) (2018). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyi‘u’l-Fuzalâ, Şeyhî’nin Şakâ’ik Zeyli. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay. 1671).


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Adnan Gizd. 1914 - ö. 13 Haziran 1989Doğum YeriGörüntüle
2HOVSEP VARTANYAN (VARTAN PAŞA)d. 28 Mart 1813 - ö. 28 Mart 1879Doğum YeriGörüntüle
3Müzeyyen Hançercid. 8 Haziran 1939 - ö. 28 Ocak 2017Doğum YeriGörüntüle
4Adnan Gizd. 1914 - ö. 13 Haziran 1989Doğum YılıGörüntüle
5HOVSEP VARTANYAN (VARTAN PAŞA)d. 28 Mart 1813 - ö. 28 Mart 1879Doğum YılıGörüntüle
6Müzeyyen Hançercid. 8 Haziran 1939 - ö. 28 Ocak 2017Doğum YılıGörüntüle
7Adnan Gizd. 1914 - ö. 13 Haziran 1989Ölüm YılıGörüntüle
8HOVSEP VARTANYAN (VARTAN PAŞA)d. 28 Mart 1813 - ö. 28 Mart 1879Ölüm YılıGörüntüle
9Müzeyyen Hançercid. 8 Haziran 1939 - ö. 28 Ocak 2017Ölüm YılıGörüntüle
10Adnan Gizd. 1914 - ö. 13 Haziran 1989MeslekGörüntüle
11HOVSEP VARTANYAN (VARTAN PAŞA)d. 28 Mart 1813 - ö. 28 Mart 1879MeslekGörüntüle
12Müzeyyen Hançercid. 8 Haziran 1939 - ö. 28 Ocak 2017MeslekGörüntüle
13Adnan Gizd. 1914 - ö. 13 Haziran 1989Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HOVSEP VARTANYAN (VARTAN PAŞA)d. 28 Mart 1813 - ö. 28 Mart 1879Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Müzeyyen Hançercid. 8 Haziran 1939 - ö. 28 Ocak 2017Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Adnan Gizd. 1914 - ö. 13 Haziran 1989Madde AdıGörüntüle
17HOVSEP VARTANYAN (VARTAN PAŞA)d. 28 Mart 1813 - ö. 28 Mart 1879Madde AdıGörüntüle
18Müzeyyen Hançercid. 8 Haziran 1939 - ö. 28 Ocak 2017Madde AdıGörüntüle