Madde Detay

Asıl ismi Derviş’tir. Diğer isminin Mehmed olduğu sadece bir kaynakta anılmıştır (Mecelletü’n-nisâb, yk. 341a). İstanbulludur. Muhtemelen I. Selim’in saltanat yıllarının ortalarında doğmuştur. Molla Mâşî sanıyla anılan ve Amasya’da müftü ve müderrisken ölen Şemseddin Ahmed’in oğludur. Babasına nisbetle Mâşî-zâde sanıyla tanınmaktadır. Ailesi hakkında başka bir bilgi yoktur. Bununla beraber şairin yakın arkadaşı Âşık Çelebi ve Âlî, kendisinin seyyid sülalesinden geldiğini ve bekar olarak vefat ettiğini bildirir.

Fikrî, babası gibi ilim yoluna girmiş ve düzenli bir medrese tahsilini takiben Edirne kadısı Pîrîpaşa-zâde Mehmed Râşid’den mülazım olmuştur. Mülazemetinden sonra Rumeli kadısı olarak kadılık mesleğini seçen şair, ömrünün sonuna kadar kadı olarak görev yapmıştır. İlk mansıbını Irakeyn seferi sırasında Kanuni’ye yazdığı bir müseddes vasıtasıyla elde etmiş; bilahare Celal-zâde Mustafa Çelebi aracılığyla Yanbolu kadısı olmuş ve daha sonra sırasıyla Köstendil, Semendire ve bir ihtimal Yenişehir kadılıklarında bulunmuştur. Mecelletü’n-nisâb’a göre şair son görev yeri Nevrekop’ta 982 / 1575 yılında ölmüştür (Katip Çelebi şairin 992 / 1585’de öldüğünü yazar. Fakat bu tarih aynı zamanda Bursalı Fikrî’nin de ölüm tarihidir).

Döneminin en üretken mesnevi şairlerinden biri olduğu anlaşılan Fikrî’nin eserleri konusunda kaynaklarda oldukça karmaşık bilgiler vardır. Şairin tezkirelerde adı verilen manzum eserleri şunlardır: Hurşîd ü Mihr, Mihr ü Müşterî, Ebkâr-ı Efkâr, Behrâm u Zühre, Hurşîd ü Nâhîd, Şukûfezâr ve kelâma dair bir manzume. Bu eser isimlerinden hareketle şairin hamse sahibi olduğu iddia edilmiştir (Levend: 1978, 112). Ayrıca Latîfî, şairin divanından; Kınalı-zâde şehrengizlerinden söz etmiş, Âşık Çelebi de Celal-zâde Salih Çelebi tarafından tercüme edilen mensur Kıssa-i Firuz Şah tercümesinin bazı ciltlerinin Fikrî tarafından çevrildiğini söylemiştir.

Bugün için Fikrî’nin elde mevcut tek eseri Ebkâr-ı Efkâr’dır. Bilinen tek nüshası Macaristan Bilimler Akademisi Kütüphanesinde bulunan ve Kanuni döneminin sonlarında yazıldığı anlaşılan hasbihal türündeki 1582 beyitlik mesnevinin konusu, şairin başından geçen bir aşk hikâyesidir. Eser, Cafer Çelebi’nin Heves-nâme’sinden ve Yahya Bey’in Şâh u Gedâ’sından etkiler taşımaktadır (Özyıldırım: 2007)

  ↵

Ebkâr-ı Efkâr’dan [çeşme ve çeşme kenarındaki güzellerin tasviri]

 Eyler iken taraf taraf nigehi

 Görürin bir latîf cilvegehi

 Bir güzel çeşmesâra irdi yolum

 Hayli zîbâ kenâra irdi yolum

 Kevserün aynıdur disem ma’kûl

 Selsebîlün görür gözi durur ol

 Çeşmeler ayn-ı selsebîl ü zülâl

 Lûlelerden akardı mâl-â-mâl

 Hey nice çeşme çeşmesâr-ı hayât

 Hey nice sebze sebzezâr-ı hayât

 Bir çemen sahnı var tolu gülden

 Bir tabak gül durur ne sahn-ı çemen

 Çeşmesârun hizâsına yer yer

 Oturur hûr yüzli perrîler

 Bir kenârı tutup karâr itmiş

 Ol çemenzârı lâlezâr itmiş

 Serv-had lâle-la’l gonçe-dehen

 Berg-i gülden kabâ vü pîrâhen

 Kimisi mâh-ı müşterî-mengûş

 Kimisi âfitâb-ı zerrîn-pûş

 Kimi sâfìliginde âb gibi

 Lutfda katre-i gül-âb gibi

 Kâkum-ı ter bedenleri el-hak

 Düm-i kâkum durur ol ak barmak

 Kimi geymiş çün âfitâb-ı felek

 Âsumânî zemînli şâh-benek

 Ol gürûh içre bir meh-i tâbân

 Pâdişeh ol bular ana erkân

 (Özyıldırım, Ali Emre (2017). Mâşî-zâde Fikrî Çelebi ve Ebkâr-ı Ebkârı. İstanbul: Dergah Yay. b. 916-929)