Madde Detay

Asıl adı Mehmed Hayrullâh’tır. Diyarbakır’da doğdu. Mehmed Vâhid isimli bir zâtın oğludur. Diyarbakırlı Uryânî-zâdeler ailesine mensuptur. Ailesi sayesinde iyi bir eğitim gördü. 1251/1835 yılında müderris oldu. 1257/1841 yılında amcası Mehmed Azîz Efendi’nin Anadolu Kazaskerliği esnasında onun maiyetinde tezkerecilik hizmetinde bulundu. 1259/1843’te Mahmûd Paşa Mahkemesine kâtip, 1266/1850’de Âhi Çelebi Mahkemesine kayıt memuru, 1268/1852’de Tophâne Mahkemesine naib oldu. 1270/1854 yılında Kavala, 1272/1856’da Dâvud Paşa, 1275/1858’de Menteşe, 1276/1859’da Erdek niyabetlerine tayin olundu. 1277/1860 yılında Girid mevleviyetinde, 1279/1862’de Yenişehr-i Fenâr, 1281/1864’te Tırnova, 1282/1865’de Manastır niyabetlerinde, ardından 1283/1866’da Yanya vilayeti müfettiş hükkamlığında görevlendirildi. 1287/1870 yılında Mısır Kahire mevleviyetine ardından 1291/18747'de Kudüs mevleviyetine atandı. Aynı yıl, Kudüs’teki görevinden emekliye ayrılarak İstanbul’a döndü. Ömrünün son demlerini ibadetle geçirdi. 1296/1879 yılında İstanbul’da Mevlevî-hâne Kapısı’na defnedildi (Ali Emîrî 1328: 322-323; Güner vd. 2003: 22).

Mehmed Hayrullah, şiirlerinde Hayrî mahlasını kullanmıştır. Alî Emîrî, şiirlerini nasihât-âmiz bir üslupla kaleme aldığını ifade etmektedir. Ayrıca ecdâdı gibi iffet ve incelik sahibi bir zat olduğunu söylemektedir. (1328: 323).

Alî Emîrî (1328). Tezkire-i Şu’arâ-yı Âmid. İstanbul: Matbaa-i Âmidî. 320-323.

Beysanoğlu, Şevket (1996). Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları. C. II. Ankara: San Matbaası.

Güner, Galip ve N. Güner (hzl). (2003). Ali Emîrî Efendi, Esâmî-i Şu’arâ-yı Âmid. Ankara: Anıl Matbaası.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Gazel

Ne dem ki bûs-ı fend-i la’l-i gül-fâmın merâm etdim

Dil-i bî-çâreyi zehr-âb-ı gamla telh-kâm etdim

Sipâh-ı derd ü endûhumla çıkdım deşt-i sevdâya

Nice Mecnûn-ı bî-sâmâna arz-ı ihtişâm etdim

Felek mahv ü perîşân eylesün isterse dünyâyı

Ben âsârımla rûz-ı haşre dek ibkâ-yı nâm etdim

Hayâlât-ı nigâhı çıkmıyor şâm u seher dilden

Dü-çeşm-i girye yâra h’âbı çoktandır harâm etdim

O âhû-dîde âgûş-ı visâle düşmüyor Hayrî

Reh-i maksûda bir hayli zamân tertîb-i dâm etdim

(Beysanoğlu, Şevket (1996). Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları. C. II. Ankara: San Matbaası. 36.)