Madde Detay

Asıl adı Mehmed Emîn Bey’dir. Hümâyî mahlasını üstat olarak kabul ettiği Ali Rûhî Bey’den aldı. 1279/1862 yılında İstanbul’da doğdu. Nafia Nezareti Mektupcusu İbrahîm Tevfîk Bey’in oğludur. Mahmud Paşa Rüşdî Mektebi’ne ve bir müddet de Galatasaray Mekteb-i Sultani’sine devam ettikten sonra Menşe-i Küttâb-ı Askerî’ye girdi. Ramazan 1294/Eylül 1877’de 300 kuruş maaşla Nafia Mektubi Odası, Rebiulahir 1298/Mart 1881’de Turuk-ı Meâbir İdaresi Tahrirat Kalemi hulefalığına tayin edildi ve maaşı 800 kuruşa yükseltildi. Medrese-i Hayriyye’de kâtiblik muallimliğinde bulundu. Bir boğaz hastalığından dolayı Receb 1301/25 Mayıs 1884 yılında yirmi bir yaşında vefat etti. Eyüp Kabristanı’na defnedildi. “Hümâyî âsumân-ı vasla doğru kıldı bak pervâz” Hamdî Bey tarafından ölümüne düşürülen tarihtir.
Nesirleri ve şiirleri Muallim Nâci’nin teşvikiyle ve onun verdiği Nevbahârım ismiyle Mehmed Emîn Bey’in kardeşi tarafından 1301/1884 yılında toplanıp 80 sayfa olarak neşredildi. Eserde Tercümân-ı Hakîkat’ten alınan ve Tercümân-ı Hakîkat’e gönderilen bazı yazılar, mektuplar, tercümeler, bir mersiye, gazeller, nazireler vs. yer almaktadır. Manastırlı Rızâ Nûrî tarafından hakkında Tahmîsât-ı Nevbahârım adıyla bir kitap yazıldı ve 1890’da İstanbul’da basıldı.
Muallim Nâci, Mehmed Emîn’in vefatı üzerine yazdığı makalede şairi zeki ve iyi huylu biri olarak tarif eder. Nevbahârım’a yazdığı mukaddimede ise eserin hacminin küçük olmasına rağmen ifa edeceği hizmetin büyük olduğunu söyler, Emîn isminin bu eserle baki kalacağını belirterek eser hakkındaki olumlu düşüncelerini dile getirir. Ancak İbnü’l-Emin, Muallim Nâci’nin Mehmed Emîn Bey ve eseri için söylediği bu sözleri abartılı bulur (Özgül 2000: 974-976).

Kurnaz, Cemal, Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nailî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Özgül, M. Kayahan (hzl.) (2000). İbnü’l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. C. II. Ankara: AKM Yay.

Tatcı, Mustafa ve Cemal Kurnaz (hzl.) (2000). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay.
 

Gazel
Mürtesemdir gözde tasvîr-i safâbârın senin
Sâye salmış cûy-ı aşka bîd-i etvârın senin

Kande olsam ben gelir bûyun meşâm-ı cânıma
Nağme-i bâd-ı sabâdır peyk-i reftârın senin

Tâb-ı hüsnün hîre-yâb u eşk-rîz eyler beni
Allah Allah derd olur uşşâka dîdârın senin

Gâh eder fikr-i visâlin geh hayâl-i firkatin
Bister-i gamda cân alıp cân verir zârın senin

Rûhı üstâdın rumûz-âmûz-ı manâdır sana
Yoksa mümkin mi Hümâyî fehm-i güftârın senin

(Özgül, M. Kayahan (hzl.) (2000). İbnü’l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. C. II. Ankara: AKM Yay. 976.)