Madde Detay

1255/1840 yılında Kaşgar’ın Yenisar ilçesine bağlı Teviz köyünde fakir bir ailede dünyaya geldi (Osman 1996: 671). İlk eğitimini Teviz köyündeki dinî okulda tamamladıktan sonra, Yenisar ilçesindeki medresede birkaç yıl Uygur ve Doğu klasik edebiyatı üzerine eğitim aldı (Utuk vd. 2006: 193). Genç yaşta şiir yazmaya başlayan şair, ilk şiirlerinde rüşvet ve iltimasla şehri yönetenleri hicvetti. Ailesi ekonomik sıkıntılar nedeniyle Yarkent’e göç etti. Bu nedenle medrese eğitimini tamamlayamayan Saidulla, ailesinin ziraat işlerine yardım etti. Onun hayatı yoksulluk içinde ve gurbette geçti. Şair, şiirlerinde dönemin siyasi yapısını ve yöneticileri hicvettiği için yöneticiler onu “isyancı” diyerek tutuklayıp cezalandırmak istedi. Bu durumu haber alan şair, yurdundan ayrılıp Doğu Türkistan’ın farklı şehirlerinde yaşadı. Saidulla, Orta Asya’nın çeşitli şehirlerini dolaştıktan sonra 1309/1892 yılında Keşmir’e geldi. Burada Özbek şair Zâkircân Halmuhemmet’in oğlu Furket ile tanıştı ve 1310/1893 yılında Furket ile birlikte Yarkent’e döndü. 1326/1909 yılında Furket’in ölümü üzerine Kaşgar’ın Poskam ilçesine yerleşen şair, 1330/1913 yılında vefat etti.

Uzun yıllar yurdundan ayrı yaşamak zorunda kaldığı için şairin şiirlerinde vatan özlemi önemli bir yer tutar. Gurbette yaşadığı dönemde, bir süre kaldığı Maralbaşı ilçesinde şiirlerini bir eserde topladı ve bu eseri babası Sait Ahun’a gönderdi. Şairin günümüze kadar gelebilen şiirleri ise söz konusu eserin Seypidin Ahun tarafından çoğaltılan nüshasında yer almaktadır (Utuk vd. 2006: 194; Osman 1996: 671). Edebiyat tarihçileri, Saidulla’nın şiirlerini üç divanda topladığını söylemektedirler, ancak günümüze kadar gelebilen eseri 94 sayfalık Dîvân'ıdır. (Utuk vd. 2006: 194). Eserin baş kısmı ve sonu eksiktir (Osman 2005: 672).

Osman, Ğayretcan, O. İsmail ve T. Savut (hzl.) (2005). Uyğurlarnin Kedimki Edebiyati 2. Ürümçi: Şincan Maarip Neşriyatı.

Utuk, İmincan Ehmidi, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun ve M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi 3. Pekin: Milletler Neşriyatı.

Bay beççe sipâhilarğa bu dunyâ kenri cennettur

Kiyişi esil zerbâb yetişi nâz u ni’mettur

Fekir miskin yetimlerge erec dişvâr kulfettur

Burda nân tapip yese uninğa şu ğenimettur

Hesrette öter künler nadâmet âh u efğânlik

Nadâmet çekti pukralar zulüm içre közin yaşlap

Yiraklarğa çikip ketti makâni yurtini taşlap

Mucâvir hem fekirliknin yoliğa kedem taşlap

Bî-çârilerge ne çâre baiğe çüşse sersânlik

Rubailer

Sersanlikti mu pulsiz kalmadım,

Yiyiş üçün nân unsiz kalmadim

İkki yenimda ikki begim bar

Şuna heç kimdin korkup kalmadim

Capa çeksem mu ölüp kalmadim

Kişige hergiz muhtâc bolmadim

Lekin hicrânda közlirim yaşlik

Râzi bolunlar ey yârânlirim

(Osman, Ğayretcan, O. İsmail ve T. Savut (hzl.) (2005). Uyğurlarnin Kedimki Edebiyati 2. Ürümçi: Şincan Maarip Neşriyatı. 672.)