Madde Detay

Asıl adı Hüseyin’dir. Şairin asıl adı, Fatin Tezkiresi ve Sicill-i Osmânî’de Hasan olarak kaydedilmiştir. İran’dan Konya’ya gelen bir aileye mensuptur. Babası Garîbî Ebûbekir Çelebi’ye intisap etti. Niyâzî de Konya’da doğdu. Babasının vefatından sonra bir süre Ermenek Dergâhı’nda Şeyh Ebûbekir Dede’nin müridi olup hizmetinde bulundu. Şeyh’inin vefatından sonra İstanbul’a geldi ve Yenikapı Mevlevîhânesi’nde Mevlevî geleneklerine göre öncelikle matbah-ı şerîf hizmetinde bulundu, çilesini tamamladıktan sonra ise inzivaya çekildi. Vaktinin büyük bir kısmını Mevlevî büyüklerinin eserlerini yazmak ve Mesnevî’yi şerh etmekle geçiriren Hüseyin Dede, vefatına kadar (1208/1793-94) Yenikapı Mevlevîhânesi’nde hizmetine devam etti.

Niyâzî’nin ölümüne Esrâr Dede şu tarihi söylemiştir:

Hesâb olınsa çıkar işbu mısra’ım târîh

Niyâz Hüseyn Dede vasl-ı Hakk’a itdi sefer 

Niyâz ve Niyâzî olmak üzere iki mahlas kullanıldığı anlaşılan şairin Esrâr Dede’ye göre kıymeti herkesçe bilinen, görülmeye değer şiirleri vardır (Genç 2000:512). 

Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Ali Enver, Semâ-hâne-i Edeb, Ankara: TTK Yay.

Fatin Davud (1271). Hâtimetü’l-Eş’âr. İstanbul: İstihkâm Alayları Litografya Destgâhı. 427.

Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye Ankara: AKM Yay. 512-13.

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay. 1124.

Mehmed Süreyya (1311). Sicill-i Osmânî Yâhud Tezkire-i Meşâhir-i Osmâniyye. C. 4. İstanbul: Matbaa-i Âmire. 597.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1990). C. 7. İstanbul: Dergâh Yay. 67.

Perîşân eyleyen aklumı zülf-i müşg-i nâbundur

Hücûm-ı leşker-i hattunla dil-ber rahne-yâbundur

Gönül kan yutsa az künc-i şitâ-yı fitnede zîrâ

Cüdâ-yı bâde-i gül-reng-i rû-yı âftâbundur

Hayât-ı sermedî-i Hızr’a reşk itmez dil-i teşnem

Şehîd-i gamze-i dil-dûz-ı çeşm-i mest-i hâbundur

Dahîl-i halka-i uşşâk olalı bu dil-i nâ-çâr

Sarây-ı nâz u cevründe serüm seng-i rikâbundur

Çekildi safha-i ruhsâruna hatt-ı siyâh ey şâh

Var ise âşık-ı bî-dillere kat’î cevâbundur

Niyâzî lutf ile bir demde şâdân eyle gel yohsa

Hamûl-ı cevr-i bî-pâyân u zulm-i bî-hisâbundur

(Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye Ankara: AKM Yay. 512-13).