Madde Detay

İstanbul'da doğdu. Asıl adı Mustafa'dır. Kılıç Ali Paşa tarafından öldürülen bir denizcinin oğlu olan Sâmî, babasının ölümü üzerine saraya alınmış ve eğitimini tamamlayarak sipahi olmuştur. Öte yandan kimya (simya) ile meşgul olmuş, bu yolda yüklü miktarda para harcadıktan sonra, onun boşuna bir uğraş olduğunu anlayarak simyadan vazgeçmiş ve bu hevese kapılanları uyarmak için de bir kitap yazmıştır. Sâmî, 1055/1645-46 yılında vefat etmiştir. Biyografik kaynaklar mürettep bir Dîvân'ı olduğunu kaydetmelerine rağmen söz konusu eser bugün için elde değildir. 

Riyâzî, Sâmî'nin 10 yıl kadar sarayda bulunduğunu ve bu esnada kendini geliştirerek benzersiz bir şair olduğunu yazar. Ayrıca Sâmî, babasını öldüren Kılıç Ali Paşa hakkında bir hiciv yazarak babasınını intikamını almıştır (Riyazî :80b-81a).

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay.

Abdulkadiroğlu, Abdülkerim (1988). Beliğ İsmail Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Dânişverân-ı Nâdiredân (Tıpkıbasım) Ankara:Anıl Matbaacılık. 

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî: Nuhbetü’l-Âsâr Min Fevâ’idi’l-Eş’âr İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay.

Coşkun, Ali Osman (hzl.) (1985). Seyrekzâde Mehmet Âsım. Zeyl-i Zübdetül-Eş'âr. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

İpekten, Halûk, M. İsen, R.Toparlı, N. Okçu ve T. Karabey (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

Kayabaşı, Bekir (hzl.) (1997). Kafzâde Fâizî’nin Zübdetü’l-Eş’âr’ı. Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Riyazî. Riyazü'ş-şu'arâ. Nuruosmaniye Kütüphanesi. Nu: 3205. vr. 80b-81a

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri “Vakâyiü’l-Fuzalâ”. C. 3. İstanbul: Çağrı Yay. 171.

Libâsı n'eyler olunca tenâsüb-i azâ

Yirinde dil-berün esbâb-ı hüsni ser-tâ-pâ

***

Sâmiyâ 'âlemi süzdüm gördüm

Bulmadum la'li gibi bâde-i nâb

***

Dün itdi pîr-i mugân duhter-i rezi ikrâr

Yine fakîre anun va'de-i kerîmesi var

(Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay. 143)