Madde Detay

Asıl adı Mustafâ’dır. Latîfî’ye göre İstanbullu, diğer kaynaklara göre Prizrenlidir. Sehî Bey (1325: 83), “Mu’arrif Mollâ Hamdî’nin hemşirezâdesidür” demiştir. Şair Nehârî ile kardeş olan Sa’yî’nin Sa’dî-i Şîrâzî’nin torunlarından olduğunu iddia eden kaynaklar da vardır. Fatih Sultan Mehmed zamanında medrese tahsilini tamamladıktan sonra beklediği makamlara ulaşamayınca kimi kaynaklara göre Üsküp’te, kimilerine göre Prizren’de kendi halinde bir hayat yaşamaya başlamıştır. Ancak şairin “Sûretün nakşını yazınca gönül nâmesine / Kanlar aglatdı gözüm kirpigümün hâmesine” matla’lı gazelini çok beğenen II. Bâyezîd’in “Bu gazeli diyeni bulun.” emri üzerine İstanbul’a çağrılmış ve sarayda içoğlanlar hocası olmuştur. Sehî’ye göre ise II. Bâyezîd’in fermanını ve verdiği mansıpları kabul etmemiş, saraydaki içoğlanları hocalığı görevini Yavuz Sultân Selîm zamanında kabul etmiştir. II. Bâyezîd ya da Yavuz devrinde bu görevinde olduğu hâlde İstanbul’da ölmüştür. Sehî, pek çok alanda bilgi ve marifet sahibi, nazik mizaçlı biri olduğunu söylediği Sa’yî’nin Türkçe yanında Arapça ve Farsça şiirlerinin de bulunduğunu belirtmekte, Latîfî (1314: 191) ise “fenn-i nazmın kâmillerinden ve şuarânın fâzıllarındandır” diye övdüğü şairin beyitlerinin sanatlı olduğunu ifade etmektedir. Lugazlarıyla tanınan Sa’yî’nin camilerde okunan Ta’rîfât’ı bulunduğu kaydedilmektedir. Şairin Edirneli Nazmî’nin Mecma’u’n-Nezâ’ir’inde 2, Pervâne Bey Mecmû'ası’nda 6 şiiri yer almaktadır.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Kaf-zâde Fâizî. Zübdetü’l-Eş’âr. Milli Kütüphane. Yz. A. 679. vr. 59b.

Köksal, M. Fatih (2007). “Sa’yî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. C. 7. Ankara: AKM Yay. 528.

Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 21.07.2013].

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.I. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1989). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. C. 1. Ankara: TTK Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1997). Beyâni Mustafa bin Carullah, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay. 

Latîfî (1314). Tezkire-i Latîfî. İstanbul.

Mehmed Süreyyâ (1311). Sicill-i Osmânî. C. 3. İstanbul

Pervâne Bey. Mecmû’a-i Nezâ’ir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Bağdat. No. 406. vr. 50a, 95a, 266b.

Riyâzî. Riyâzü’ş-Şu’arâ. Süleymaniye Kütüphanesi. Es’ad Efendi. No. 3871. vr. 61b.

Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. İstanbul.

Şemseddîn Sâmî (1311)., Kâmûsu’l-A’lâm. C. 4. İstanbul.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1990). C. 7. “Sa’yî”. İstanbul: Dergâh Yay. 470.

 Gazel