Madde Detay

Ârif mahlasını kullanan şairin gerçek adı Allâhî’dir (Mümtaz 1925: 3). Kerbela’yı ziyaret etmiş olduğu için “Kerbelayî Allâhî”, Azerbaycan’ın Şirvan bölgesinin Lahıç kasabasında doğması (Mümtaz 1925: 3) sebebiyle de bazı kaynaklarda “Ârif Lahıcî Şirvânî” (Gehremanov 2002: 187) şeklinde anılmıştır. Doğum tarihi bilinmemekle birlikte, şiirlerinden 1792-1820 tarihleri arasında Şirvan Hanı olan Mustafa Han’ın çağdaşı olduğu, hatta Mustafa Han zamanında iyi bir mevkiye yükseldiği fakat daha sonra gözden düştüğü anlaşılmaktadır. Mustafa Han’a darılan Ârif, İrevan Hanı Hüseyin Han’ın sarayına gitmiştir (Mümtaz 1925: 3). Vefat tarihi de kesin olarak bilinmemekle birlikte, Mümtaz’a göre 1240/1824-1825 civarında ölmüştür (1925: 4).

Dağınık hâlde bulunan şiirlerinden çok azının elde olduğu anlaşılmaktadır. Gaibov, Mecmua’sına (19. yüzyıl) Ârif’in 3 gazelini almıştır (Gehremanov 2002: 187-188). Mümtaz ise şairin 7 gazelini, 1 kasidesini ve 1 hicvini toplu hâlde neşrettirmiştir (1925: 5-16). Ârif’in şiirleri açık ve etkili bir dile ve üsluba sahiptir (Araslı 1956: 244).

Araslı, Hemid (1956). XVII-XVIII Esr Azerbaycan Edebiyyatı Tarixi. Bakü: Azerbaycan Üniversitesi Neşriyatı.

Gehremanov, Cahangir ve Ş. Cemşidov (hzl.) (2002). Hüseyin Efendi Gaibov, Azerbaycan’da Meşhur Olan Şuaranın Eş’arına Mecmuadır. C. 3. Bakü: Mütercim Yay.

Mümtaz, Selman (1925). Azerbaycan Edebiyyatı: Kerbelâyî Allâhî Arif. Bakü: Komünist Gazetesi Neşriyatı.

Gazel

Âlemin ma’mûresin her günde bir sultân dutar

Nîk-baht ol kes ki ol ma’mûreyi vîrân dutar

Gâh mâlik mülk-i heft-iklîme bir memlûk olur

Kim onun hükmini yüz min sâhib-i fermân dutar

Gâh bir Hindû-yı mukbil el tapar Çîn mülkine

Gâh bir Rûmî serâser hıtta-yı Îrân dutar

Gâh olur mahrem harîm-i vasldan mahrûm olur

Gâh bezm-i vasla mahrem gûşe-i hicrân dutar

Bezm-i devrân hâlî kalmaz her gelen durmaz gider

Ey besâ Ârif yerin bu bezmde nâdân dutar

(Mümtaz, Selman (1925). Azerbaycan Edebiyyatı: Kerbelâyî Allâhî Arif. Bakü: Komünist Gazetesi Neşriyatı. 5.)