BÂHİR, Arab-zâde Abdurrahmân Efendi

(d. 1100/1688-1689 - ö. 7 Recep 1159/26 Temmuz 1746)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

1100/1688-89 yılında İstanbul’da doğdu. İlmiye sınıfına mensup Arab-zâde olarak tanınan sülâledendir. Babası, İstanbul Şehzade Camii imamı Arab-zâde Ali Efendi’dir. Bu yüzden Arab-zâde Abdurrahman Bâhir Efendi olarak tanındı. Medrese öğrenimi gördü. Üstün kabiliyeti ve çalışkanlığı sayesinde, kısa sürede devrin ünlü bilginleri arasında yer aldı. 1122/1710-11 yılında sesinin güzelliği ve musiki bilgisi sebebiyle Sultan III. Ahmed tarafından imam-ı sultaniliğe getirildi; ayrıca şehzadelerin hocalığına tayin edildi. Bu tarihten itibaren sürekli bir şekilde yükselerek 1123/1711-12 yılında medrese-i haricle müderris oldu. Daha sonra Rebiyülevvel 1132/Ocak-Şubat 1720’de Mekke kadılığı pâyesiyle Yenişehir kadısı oldu. Dört yıl sonra Rebiyülâhır 1137/Aralık 1724-Ocak 1725’te kendisine İstanbul kadılığı pâyesi verildi. 1138/1725-1726 yılında İstanbul kadılığına getirildiyse de bu görevi 11391726-27 yılında sonlandı. Rebiyülevvel 1143/Eylül-Ekim 1730’da saraydaki imamlık görevinden alınarak Sakız’a gönderildi. Daha sonra Şaban 1151/Kasım-Aralık 1738’de Anadolu kazaskeri, Cemâziyelâhır 1158/Temmuz 1745’te de Rumeli kazaskeri oldu. 7 Recep 1159/26 Temmuz 1746’da İstanbul’da vefat etti. Çarşıkapı’daki Sinanpaşa Medresesi hazîresine defnedildi. Oğulları Sâdık, Ahmed Atâullah ve Ali Rızâ Efendiler de zamanın tanınmış ilim adamlarındandır. Nitekim Sâdık Efendi Rumeli kazaskerliği, Ahmed Atâullah Efendi şeyhülislâmlık, Ali Rızâ Efendi de Yenişehir kadılığı görevlerinde bulundu.

 Abdurraman Efendi güzel ahlâklı, tevazu sahibi bir kimseydi. Türkçe, Arapça, Farsça olmak üzere üç dilde şiir yazdı. Şiirlerini topladığı bir divana bugüne kadar rastlanmamıştır. Arapça tarihler de kalem aldı. Damad İbrahim Paşa tarafından yaptırılan Darü’l-Hadîs’e Arapça iki tarih kitabesi (Galitekin 2001: 81-82) yazdı ve Sultan III. Ahmed’in yaptırdığı kütüphaneye de Arapça tarih düşürdü (Erdem 1994: 31). Abdurrahman Efendi zamanın önemli musikişinasları arasında yer aldı. Özellikle kendi şiirlerine yaptığı bestelerle ve hânendeliğiyle tanındı. Birçok saz eseri ve sözlü eser besteledi. Ancak eserleri, Kasımpaşa Mevlevîhanesi neyzenbaşı ve şeyhlerinden bestekâr Arab-zâde Ali Dede’nin (ö. 1181/1767) eserleriyle karıştırıldığından, zamanımıza ulaşan peşrev ve saz semâileri hakkında kesin bir sayı vermek mümkün değildir (Özcan 1988: 158; 1989: 386).

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. 2. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 352.

Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâsı (İnceleme-Tenkitli Metin-İndeks-Sözlük). Ankara: AKM Yay. 30-31.

Galitekin, Ahmed Nezih (hzl.) (2001). Ayvansarayî Hüseyin Efendi-Alî Sâtı Efendi-Süleymân Besîm Efendi Hadîkatü’l-Cevâmi‘ (İstanbul Câmileri ve Diğer Dinî-Sivil Mimârî Yapılar). İstanbul: İşaret Yay. 81-82.

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.  64.

Kurnaz, Cemâl ve MustafaTatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. 87.

Oğraş, Rıza (hzl.) (2001). Esad Mehmed Efendi ve Bağçe-i Safâ-Endûz’u İnceleme-Metin. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10734,bahcepdf.pdf?0 [erişim tarihi: 10.04.2014]. 60-61.

Özcan, Nuri (1988). “Abdurrahman Bâhir Efendi”. İslam Ansiklopedisi. C.1. İstanbul: TDV Yay. 158.

Özcan, Nuri (1989). “Ali Dede, Arapzâde”. İslam Ansiklopedisi. C.2. İstanbul: TDV Yay. 385-386.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977).  “Bâhir, Abdurrahman”. C. 1. İstanbul: Dergâh Yay. 294

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 15.04.2014
Güncelleme Tarihi: 09.12.2020

Eserlerinden Örnekler

İtmez kibâra mâ-melekin sarf iden zarar

Yerden sipihr şebnem alur da matar verir

 

Ve lehû

Şu rütbe mürtefi‘dir kasr-ı bünyâd- tevâzu‘ kim

Riyâz-ı cennete nezzâre mümkindir zemîninden

(Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâsı (İnceleme-Tenkitli Metin-İndeks-Sözlük). Ankara: AKM Yay. 31.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1İlknur Özdemird. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Selim Nüzhet Gerçekd. 1891 - ö. 12 Aralık 1945Doğum YeriGörüntüle
3VÂKIF, Topuzlu-zâde Osmand. ? - ö. 1836Doğum YeriGörüntüle
4İlknur Özdemird. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Selim Nüzhet Gerçekd. 1891 - ö. 12 Aralık 1945Doğum YılıGörüntüle
6VÂKIF, Topuzlu-zâde Osmand. ? - ö. 1836Doğum YılıGörüntüle
7İlknur Özdemird. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Selim Nüzhet Gerçekd. 1891 - ö. 12 Aralık 1945Ölüm YılıGörüntüle
9VÂKIF, Topuzlu-zâde Osmand. ? - ö. 1836Ölüm YılıGörüntüle
10İlknur Özdemird. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11Selim Nüzhet Gerçekd. 1891 - ö. 12 Aralık 1945MeslekGörüntüle
12VÂKIF, Topuzlu-zâde Osmand. ? - ö. 1836MeslekGörüntüle
13İlknur Özdemird. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Selim Nüzhet Gerçekd. 1891 - ö. 12 Aralık 1945Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15VÂKIF, Topuzlu-zâde Osmand. ? - ö. 1836Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16İlknur Özdemird. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Selim Nüzhet Gerçekd. 1891 - ö. 12 Aralık 1945Madde AdıGörüntüle
18VÂKIF, Topuzlu-zâde Osmand. ? - ö. 1836Madde AdıGörüntüle