CEMÂLÎ, Ahmed

(d. 1858? / ö. 1913-1914?)
?
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Ahmet olan ve Kör Ahmet veya Parmaksız lakaplarıyla da bilinen âşık 1858 yılında Konya’nın Çumra ilçesine bağlı Karkın kasabasında doğmuştur (Önder 1990: 243-247). Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı'nda, Ergun ve Uğur’un tespitlerine göre Cemalî, Konya’da Parmaksız lâkabıyla şöhret kazanmıştır. Karkın kasabasında evlenmiştir. İyi saz çalan ve güzel şiirleri bulunan Cemalî’nin koşma ve destanları oldukça ünlüdür. Okur yazar değildir. Ergun ve Uğur, Cemalî’nin 12-13 yıl önce, (1913-1914) Basurcu Agâh Paşa’nın ameliyatı sırasında vefat ettiğini kaydetmektedirler (Ergun ve Uğur 1926: 16-18; Gazimihal 1946: 4; M. Halıcı 1985: 12; Yakıcı 1994: 191; Yeniterzi 2001: 88; Ayva 2005: 195-197). Gazimihal ise Cemalî’nin 60 yaşında olduğu hâlde 1875 yılında doğduğunu ve 1935 yılında vefat ettiğini kaydetmektedir (Gazimihal 1946: 4; Gazimihal 1947: 56).

Konya Âşıklık geleneği içinde birden fazla Ahmed'in olması bazı karışıklıklara sebep olmuşsa da Cemalî diğerlerinden bariz bir şekilde ayrılmaktadır. Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı’nda Âşık Cemalî’nin 4 koşmasına, bir muammasına ve 12 dörtlükten oluşan bir destanına yer verilmiştir (Ergun ve Uğur 1926: 16-18) Bin iki yüz yetmiş birde çekirge/ Kadem bastı mülk-i Karaviran’a mısralarıyla başlayan bu çekirge destanı hecenin 11'li kalıbıyla söylenmiştir. Diğer dört koşması da 11'li hece ölçüsündedir. Âşık Cemalî’nin Türk saz şiiri tarihindeki yerini almasını sağlayan Mehmet Önder de iki yazısında âşığı tanıtmış ve iki şiirine yer vermiştir (Önder 1950: 5; 1990: 244-246). Daha çok destan ve koşma şairidir diyebiliriz. 

Kaynakça

Ayva, Aziz (2005). Konya Âşıklık Geleneği ve Âşık Ataroğlu Hayatı, Sanatı, Şiirleri ve Şiirlerinin Tahlili. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 

Ergun, Sadettin Nüzhet, Mehmed Ferid Uğur (1926). Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı. Konya: Konya Vilâyet Matbaası.

Gazimihal, Mahmut Ragıp (1946). “Konya Halk Sazcıları III”. Folklor Postası, 2 (15), Nisan. 3-6.

Gazimihal, Mahmut Ragıp (1947). Konya’da Musiki. Ankara: Halkevleri Yay.

Halıcı, Mehdi (1985). Konya Sazı ve Türküleri. İstanbul: Özden Matbaacılık.

Önder, Mehmet (1950). “Konyalı Bir Halk Şairi: Cemalî”. Yeni Konya, 9 Eylül. 5.

Önder, Mehmet (1990). “Konya’nın Bilinmeyen Halk Şairlerinden Örnekler”. I. Milletlerarası Türk Halk Edebiyatı ve Folkloru Kongresi / 11-12 Ekim 1988, Tebliğler / Konya, Konya. 243-247.
Yakıcı, Ali (1994). “Başlangıcından 20. Yüzyıla Kadar Konya’da Âşıklık Geleneği”. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi / Yeni Dönem, 2, Bahar. 177-201.

Yeniterzi, Emine (2001). “Tanzimat’tan Cumhuriyet’in İlk Yıllarına Kadar Konyalı Şair ve Yazarlar”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi10: 77-159.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AZİZ AYVA
Yayın Tarihi: 22.04.2019
Güncelleme Tarihi: 06.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1COŞKUNÎ/ABDULLAH/GARİP ABDULLAH, Abdullah Coşkund. 1953 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Mehdi Halıcıd. 10 Nisan 1927 - ö. 8 Nisan 2008Doğum YeriGörüntüle
3Nevin Korucuoğlud. 9 Temmuz 1924 - ö. 26 Mayıs 2014Doğum YeriGörüntüle
4COŞKUNÎ/ABDULLAH/GARİP ABDULLAH, Abdullah Coşkund. 1953 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Mehdi Halıcıd. 10 Nisan 1927 - ö. 8 Nisan 2008Doğum YılıGörüntüle
6Nevin Korucuoğlud. 9 Temmuz 1924 - ö. 26 Mayıs 2014Doğum YılıGörüntüle
7COŞKUNÎ/ABDULLAH/GARİP ABDULLAH, Abdullah Coşkund. 1953 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Mehdi Halıcıd. 10 Nisan 1927 - ö. 8 Nisan 2008Ölüm YılıGörüntüle
9Nevin Korucuoğlud. 9 Temmuz 1924 - ö. 26 Mayıs 2014Ölüm YılıGörüntüle
10COŞKUNÎ/ABDULLAH/GARİP ABDULLAH, Abdullah Coşkund. 1953 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Mehdi Halıcıd. 10 Nisan 1927 - ö. 8 Nisan 2008Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Nevin Korucuoğlud. 9 Temmuz 1924 - ö. 26 Mayıs 2014Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13COŞKUNÎ/ABDULLAH/GARİP ABDULLAH, Abdullah Coşkund. 1953 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14Mehdi Halıcıd. 10 Nisan 1927 - ö. 8 Nisan 2008Madde AdıGörüntüle
15Nevin Korucuoğlud. 9 Temmuz 1924 - ö. 26 Mayıs 2014Madde AdıGörüntüle