EYÜP, Eyüp Dede

(d. 1860\'lar / ö. 1934)
?
(Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Eyüp Dede’nin doğum tarihi net olarak bilinmemekle birlikte, 1860-1870 yılları arasında dünyaya geldiği tespit edilmiştir. Eyüp Dede, Diyarbakır’ın merkez ilçelerinden Sur’a bağlı Alevi inancına mensup Türkmen köylerinden Büyükkadı köyünde dünyaya gelmiştir. Babası yöredeki Alevi topluluklar arasında tanınmış bir Alevi dedesi olan Hamid Dede’dir. Dede Garkın Ocağı mensubu olan Eyüp Dede, iki evlilik yapmış, bu evliliklerinden toplam dört çocuğu olmuştur. Kendisinden büyük iki ağabeyi Ali ve Süleyman, yöredeki Dede Garkın Ocağı talip topluluklarının dedeliğini yaptıkları için, kendisi Diyarbakır yöresinde gerçekleştirilen cemlerde dedelik hizmeti yerine sazı ve sözüyle zâkirlik hizmetini yerine getirmiştir. Dede Garkın Ocağı ailesinden olması sebebiyle dedelik hizmetlerini de bilen Eyüp Dede, özellikle Diyarbakır yöresi dışında kalan Şanlıurfa’nın Kısas ve Akpınar köyleri ile Tunceli ve Elazığ illerine bağlı Dede Garkın Ocağı taliplerinin yerleşik oldukları köylerde ikrar, görgü ve musahiplik hizmetlerini yerine getirmiştir. Bilhassa Şanlıurfa’nın Kısas beldesinde yaşayan ve yörede “Merdinliler” adı verilen Dede Garkın Ocağı talip toplulukları arasında oldukça iyi tanınmaktadır. Bu beldede gerçekleştirilen cemlerde “Hızır isen Kurtar Beni” redifli bir şiiri zâkirler tarafından icra edilmekte ve bu şiir hakkında menkıbevî bir anlatma da yörede yaygın olarak bilinmektedir. Söz konusu şiir, Kısaslı âşıklardan Âşık Sefai (Mehmet Acet) tarafından yapılan bir kasete okunmuş ve TRT repertuvarına da dâhil edilmiştir. Yakınlarının verdikleri bilgiye göre Eyüp Dede, 1934 yılında vefat etmiştir (Akın 2011: 78).

Bugüne kadar tam metin olarak sadece tek bir şiiri elimize ulaşmıştır. Bu şiiri dışında, Diyarbakır yöresi Alevi toplulukları arasında gerçekleştirdiğimiz saha çalışmalarında başka bir şiirinin iki dörtlüğü de tespit edilmiştir. Bu kısıtlı bilgiler nedeniyle Eyüp Dede’nin sanatı hakkında fazla bir şey söylemek mümkün değildir. Torunlarından ve Şanlıurfa Kısas köyündeki taliplerinden deyişlerini saz eşlinde söylediğini ve Alevî-Bektaşî erkânını konu edinen şiirlerinin olduğunu öğrenmekteyiz (Akın 2011: 79).

Kaynakça

Akın, Bülent (2011). Diyarbakırlı Türkmen Alevi Âşıklar. Köln: Önel Verlag.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. BÜLENT AKIN
Yayın Tarihi: 03.01.2019
Güncelleme Tarihi: 06.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MAHİRİ, Mehmet Özkoluaçıkd. 1888 - ö. 10.02.1952Doğum YeriGörüntüle
2KÜÇÜK SATI, Satı Tunçd. 1941 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3AVNİ, Avni Şakrakd. 1951 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4MAHİRİ, Mehmet Özkoluaçıkd. 1888 - ö. 10.02.1952Doğum YılıGörüntüle
5KÜÇÜK SATI, Satı Tunçd. 1941 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6AVNİ, Avni Şakrakd. 1951 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7MAHİRİ, Mehmet Özkoluaçıkd. 1888 - ö. 10.02.1952Ölüm YılıGörüntüle
8KÜÇÜK SATI, Satı Tunçd. 1941 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9AVNİ, Avni Şakrakd. 1951 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10MAHİRİ, Mehmet Özkoluaçıkd. 1888 - ö. 10.02.1952Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11KÜÇÜK SATI, Satı Tunçd. 1941 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12AVNİ, Avni Şakrakd. 1951 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13MAHİRİ, Mehmet Özkoluaçıkd. 1888 - ö. 10.02.1952Madde AdıGörüntüle
14KÜÇÜK SATI, Satı Tunçd. 1941 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15AVNİ, Avni Şakrakd. 1951 - ö. ?Madde AdıGörüntüle