HAZRET, Muhammedin Ziyauddin

(d. 1855/1858? / ö. 1924)
müderris
(Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Muhammed Ziyauddin'in doğum yılı tam olarak belli değildir. Doğum tarihi ile ilgili iki görüş vardır. Bir kaynağa göre 1855'te (Durma 2014: 152), başka bir kaynağa göre ise 1858'de (Çakır 2017: 32) Bitlis'in Hizan ilçesine bağlı Doğrular (Üsb) köyünde doğmuştur. Köyün ismi bazı kaynaklarda Usba olarak verilmektedir (Baz 2014: 89). Babası Abdurrahman Tağî'dir (Çakır 2017: 32). Lakabı Hazret olan Şeyh Muhammed Ziyaeddin (Çakır 2017: 32) yaşadığı yere nisbetle de Nurşinî olarak bilinir (Durma 2014: 152). Aile çevresi ilim, fazilet sahibi, dindar insanlardan oluşan şair ilk tahsilini babasından alır. Medreselerinde okutulan dersleri tamamlar, ilimde yükselir ve mollalık payesine ulaşır. Babasının ilim meclislerine ve tasavvufi sohbetlerine devam eden şair, zahiri ilimlerde alim, tasavvuf yolunda yüksek derece sahibi olur. Babası Abdurrahman Taği, vefatına yakın onu halifesi Fethullah-ı Verkanisi’ye emanet eder. Böylece zahiri ilimlerde yüksekliğinin yanında manevi derecelerde ve tasavvuf yolunda da ilerler. Fethullah-ı Verkanisi, hocasının oğlu Muhammed Ziyaeddin'in yetişmesi ve olgunlaşması için özel itina gösterir. Hatta onu en ağır hizmetlerde kullanarak kınamalara aldırmadan onu olgun bir insan olarak yetiştirir. Fethullah-ı Verkanisi'nin kışın karda kızağına binip köylere irşada giderken, şairi çağırarak kendisini çekmesini istediği ve bu duruma Abdurrahman Taği'nin bazı halifelerinin “Hocasının oğluna saygı göstermesi gerekirken, kızağa binip keyif sürüyor, hocasının oğlu ise, zahmet ve meşakkatle kızağını çekiyor” sözleriyle itiraz ettikleri nakledilir. Bu durumu duyan Fethullah-ı Verkanisi, “Üstadım oğlunu bana teslim etti. Ben de böyle hareket etmeyi uygun görüyorum. Yok eğer size teslim etmişse bildiğiniz gibi yapmakta serbestsiniz” sözleriyle onlara yanıt verir (Durma 2014: 153).

Şair, aynı zamanda dini, vatanı ve milleti için savaşarak büyük kahramanlıklar gösterir. Birinci Dünya Savaşı'nda talebeleriyle birlikte Ruslara ve Ermenilere karşı kahramanca savaşır. Derik köyünde emrindeki milislerle beraber Ermeni ve Ruslara karşı, bulundukları bölgeyi savunmakla görevlidir. Kardeşleri Muhammed Said ve Muhammed Eşref ile birçok talebesi şehit olurlar. Muhammed Ziyaeddin, koluna isabet eden bir mermi sebebiyle felç olur. Felcin bütün vücuda yayılmaması için kolu kesilir. Bunun üzerine 5. Mehmet Reşat kendisine protez bir kol ve Mecidiye Madalyası gönderir (Durma 2005: 154).

On yıl mürşidi hayatta olmak üzere, toplamda otuz dört yıl irşad görevi yürüten Şeyh Muhammed Ziyaeddin birçok halife yetiştirir. 1924 yılında Bitlis Güroymak (Norşin)’ta vefat eder ve oraya defnedilir (Çakır 2017: 32; Baz 2014: 89).

Muhammed Ziyauddin, talebeleri ve yaşadığı çevrede "Hazret" lakabıyla tanınır. Şairden geriye sevdiklerine ve talebelerine yazdığı mektupları kalır. Bu mektuplar, on üç halifesinden biri olan Muhammed Alaüddin-i Ohini tarafından toplanır. Mektubat adı verilen bu eserinde 114 mektup vardır (Durma 2014: 157).

Kaynakça

Baz, İbrahim (2014). "Osmanlı'dan Cumhuriyet Norşin Dergahı ve Şeyh Abdurrahman Taği". Tasavvuf. 34: 74-110.

Çakır, Mehmet Saki (2017). "Şeyh Abdurrahman-I Tâğî ve Norşin Tekkesi’nden Yayılan Kollar". İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 3 (2): 26-53.

Durma, Abdulhalim (2014). Evliyalar Şehri Bitlis. Samsun: Erol Matbaacılık.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. METİN EREN
Yayın Tarihi: 27.05.2019
Güncelleme Tarihi: 07.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Mektûbât-ı Hazret / Şeyh Muhammed Ziyauddin (ks)'nin MektuplarıSey-Tac Yayınları / İstanbul2006Mektup

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MÜŞTÂK, Müştâk Baba, Bitlislid. 1759 - ö. 1832Doğum YeriGörüntüle
2DERVİŞOĞLU/RECEP, Recepd. 1845 - ö. 27.05.1915Doğum YeriGörüntüle
3Zafer Dorukd. 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4MÜŞTÂK, Müştâk Baba, Bitlislid. 1759 - ö. 1832Doğum YılıGörüntüle
5DERVİŞOĞLU/RECEP, Recepd. 1845 - ö. 27.05.1915Doğum YılıGörüntüle
6Zafer Dorukd. 1956 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7MÜŞTÂK, Müştâk Baba, Bitlislid. 1759 - ö. 1832Ölüm YılıGörüntüle
8DERVİŞOĞLU/RECEP, Recepd. 1845 - ö. 27.05.1915Ölüm YılıGörüntüle
9Zafer Dorukd. 1956 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10MÜŞTÂK, Müştâk Baba, Bitlislid. 1759 - ö. 1832MeslekGörüntüle
11DERVİŞOĞLU/RECEP, Recepd. 1845 - ö. 27.05.1915MeslekGörüntüle
12Zafer Dorukd. 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
13MÜŞTÂK, Müştâk Baba, Bitlislid. 1759 - ö. 1832Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14DERVİŞOĞLU/RECEP, Recepd. 1845 - ö. 27.05.1915Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Zafer Dorukd. 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MÜŞTÂK, Müştâk Baba, Bitlislid. 1759 - ö. 1832Madde AdıGörüntüle
17DERVİŞOĞLU/RECEP, Recepd. 1845 - ö. 27.05.1915Madde AdıGörüntüle
18Zafer Dorukd. 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle