NÂZIM, Mehmed Nâzım Efendi

(d. ?/? - ö. 1116/1704-05)
Divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

İsmi Mehmed'dir. İstanbul'da doğdu. İrfan sahipleri arasında "Kara Nâzım" veya "Kirli Nâzım (Arslan 1994:63-64)" diye meşhur idi. (İnce 2005: 641; Kurnaz vd. 2001: 4176/1016) Elbisesi oldukça sade ve görünüşü güzellikten uzak idi. İç temizliğine önem vererek dış görünüşe aldırmadığından giydiği elbiseyi temizlemezdi. Bu sebeple halk arasında "Kirli Nâzım" olarak tanındı. (İnce 2005: 541). Şeyhülislam Ebu Saîd-zâde Feyzullah Efendi'den (İnce 2005: 641) genç yaşta mülazım oldu. Kırk akça medreseden azledildikten sonra bir başka işe yönelmedi. Bazı önde gelenlere öğretmenlik yaparak vaktini geçirdi ve talik yazıda üstat olmasıyla geçimini sağladı. (Arslan 1994:63-64; Müstakîm-zâde Süleymân Sa'de'd-dîn 1928: 730). Kırım hanı Selim Giray Han'a yakınları Nâzım hakkında övücü sözler söylediler. Selim Giray Han da İstanbul yakınındaki Çatalca'da olan çiftlikte eğlendikleri sırada yanlarına davet etti ve çocuklarına öğretmen olarak görevlendirdi. Tuhfe'de görevini daha net ve ayrıntılı olarak "Rezmî Bahadır Giray'ın oğlu Kırım hanı Hacı Selim Giray Han çocuklarının hocası idi" denmiştir. (Kurnaz 2001: 4176/1016) . Ömrünün son zamanlarında mutlu bir şekilde burada vaktini geçirirken Çatalca'da Han Çiftliği olarak bilinen yerde 1116/1704-05 senesinde vefat etti. (Arslan 1994:63-64; Kurnaz vd. 2001: 4176/1016). Tuhfe'nin, vefat tarihini 1016/1607-08 göstermesi yanlıştır.

İyi derecede Farsça bile Nâzım (Mehmed Süreyya 1308-15/ 1890-97: 4/535),  inci gibi sözler söylemeye muktedir, özgün hayaller üreten bir şair olarak kabul edilmiş ve şiirleri yaşadığı dönemde beğenilmiştir. Mürettep ve mükemmel Dîvân'ı vardır. (Arslan 1994:63-64). Dîvân'ı, şairler arasında da oldukça şöhret bulmuştur (Dîvân, Lala İsmail. Murat Molla Ktp. hanesi. Nu: 490. 2. Divan İÜ. Ktp. Nu: 462.3. Divan: İÜ. Ktp. i Nu: 760 (Kurnaz 2001: 4176/1016).

Kaynakça

Abdülkadiroğlu, Abdülkerim (hzl.)(1999). İsmail Belîğ Nuhbetü'l-Âsâr li-Zeyl-i Zübdeti'l-Eşâr. Ankara: AKM Yay.

Arslan, Mehmet (hzl.)(1994). Mecma-ı Şuara ve Tezkire-i Üdeba: Mehmet Siraceddin. Sivas: Dilek Matbaacılık. 

Bağdadlı İsmail Paşa (1945-1947). Keşfü'z-Zünûn Zeyli. C. I-II. İstanbul: MEB Yay. 533.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safayî Efendi Tezkire-i Safayî.  Ankara: AKM Yay.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü’ş-Şuara - Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay. 

Müstakîm-zâde Süleymân Sa'de'd-dîn (1928). Tuhfe-i Hattâtîn. İstanbul: İstanbul Devlet Matbaası.

Mehmed Süreyya (1308-15/ 1890-97). Sicill-i Osmânî. C. IV. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekayiü’l-Fuzelâ. Şakayık-ı Numaniye ve Zeyilleri. C.5.  İstanbul: Çağrı Yay.

 

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 21.12.2013
Güncelleme Tarihi: 26.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Fikr-i gîsû-yı büt-i tâze-zuhûr eylemişüz

Kişver-i cân u dili mahşer-i şûr eylemişüz

N'ola memnûn-ı nihâl-i kad-i cânân olsak

Biz anun sâye-i lutfunda huzûr eylemişüz

Yine bir iki kadeh bâde ile misl-i habâb

Dilimiz hâne-ber-endâz-ı şuûr eylemişüz

Gam-ı hasret bizi pîr itsse sezâ Nâzımveş

Say u tahsîl-i cüvânânda kusûr eylemişüz

(Arslan, Mehmet (hzl.)(1994). Mecma-ı Şuara ve Tezkire-i Üdeba: Mehmet Siraceddin. Sivas: Dilek Matbaacılık. 63.)


 ***

Sanma kim âşık safâ-yı îdden nevmîd olur

Ana her çîn-i cebîni bir hilâl-i îd olur 

Habbezâ bezm-i mahabbet kim nevâ-perdâzınun

Şule-i âvâzı dâg-ı sîne-i Nâhid olur

Nâzımâ zer-bâliş-i hûrşîde eyler ittikâ

Kim ki Îsîveş şeh-i kişver-geh-i tecrîd olur

(Arslan, Mehmet (hzl.)(1994). Mecma-ı Şuara ve Tezkire-i Üdeba: Mehmet Siraceddin. Sivas: Dilek Matbaacılık. 64;  Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.1016.)

  


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SALÂHÎ, Safiye Sultan-zâde Mehmed Beyd. 1856 - ö. 1910Doğum YeriGörüntüle
2Semiha Uçukd. 1 Ocak 1924 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3M. Turan Tekdoğand. 15 Mart 1931 - ö. 22 Mayıs 2018Doğum YeriGörüntüle
4SALÂHÎ, Safiye Sultan-zâde Mehmed Beyd. 1856 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
5Semiha Uçukd. 1 Ocak 1924 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6M. Turan Tekdoğand. 15 Mart 1931 - ö. 22 Mayıs 2018Doğum YılıGörüntüle
7SALÂHÎ, Safiye Sultan-zâde Mehmed Beyd. 1856 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
8Semiha Uçukd. 1 Ocak 1924 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9M. Turan Tekdoğand. 15 Mart 1931 - ö. 22 Mayıs 2018Ölüm YılıGörüntüle
10SALÂHÎ, Safiye Sultan-zâde Mehmed Beyd. 1856 - ö. 1910MeslekGörüntüle
11Semiha Uçukd. 1 Ocak 1924 - ö. ?MeslekGörüntüle
12M. Turan Tekdoğand. 15 Mart 1931 - ö. 22 Mayıs 2018MeslekGörüntüle
13SALÂHÎ, Safiye Sultan-zâde Mehmed Beyd. 1856 - ö. 1910Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Semiha Uçukd. 1 Ocak 1924 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15M. Turan Tekdoğand. 15 Mart 1931 - ö. 22 Mayıs 2018Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SALÂHÎ, Safiye Sultan-zâde Mehmed Beyd. 1856 - ö. 1910Madde AdıGörüntüle
17Semiha Uçukd. 1 Ocak 1924 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18M. Turan Tekdoğand. 15 Mart 1931 - ö. 22 Mayıs 2018Madde AdıGörüntüle