Madde Detay

Asıl adı Mehmed Şemseddîn’dir. Kayserilidir. Peygamber soyundan gelen Şemsî’nin kimi kaynaklarda Fatih Sultan Mehmed’in hocası Akşemseddîn’in de torunlarından olduğu (Göncüoğlu 2006: 101’den aktaran Kütük 2008: 489) kayıtlıdır. Kâdirî tarikatı şeyhi ve bu tarikatın Resmîye kolunun kurucusu olan, Kıbrıs’ta Magosa’da sürgünde iken 1206/1791-92 yılında vefat eden Şeyh Seyyid Mustafa Resmî Âhî Efendi’nin halifelerindendir. Gençliğinde iyi bir eğitim alan, özellikle manevî ilimlerde kendini geliştiren ve Resmîye kolunun en önemli temsilcilerinden biri olan Şemsî, 1202/1787-88 yılında Akşemseddin Mahallesi’nde Hırka-i Şerif Camii yakınlarında bulunan ve o dönem kendi adıyla anılan dergâhta şeyhlik yapmaktaydı. 1227/1812-13 yılında İstanbul’da vefat etti ve bu tekkeye defnedildi. Şemsî’den sonra torunu Muhyî (Muhyiddin) Efendi tekkenin postnişini oldu ve elli bir yıl bu görevde kaldı. Onun şeyhliğinden sonra tekke Muhyî Efendi Dergâhı adıyla anılır olmuştur. Söz konusu dergâh 1970’li yıllarda yıkılmış, sadece ahşap türbe binası günümüze kadar sağlam kalabilmiştir (Kütük 2008: 493).

Osmanlı Müellifleri’nde Şemsî’nin şiire kabiliyetli olduğu ve mürettep Dîvân’ı bulunduğu kayıtlıdır (Yavuz ve Özen 1972: 399). Tamamı dinî-tasavvufî muhtevalı 73 şiirin bulunduğu ve bu hâliyle mürettep bir divandan çok bir divançe görünümü arz eden söz konusu Dîvân’ın biri müellif hattı olmak üzere üç nüshası bulunmaktadır. Bunlardan müellif hattı olanı Rıfat Kütük’ün özel kütüphanesinde bulunmaktadır. Diğerleri ise Milli Kütüphane’de 06 Mil Yz A 8207 numarada ve Vatikan Kütüphanesi’nde Vat. Turco 208/2 numarada yer almaktadır. Divan’da 30 gazel, 15 koşma, 10 müfred, 7 kıt’a, 4 tarih manzumesi, 2 muhammes, 2 tahmis, 1 mesnevi, 1 naat ve 1 tesdis yer almaktadır. Çoğunlukla aruz veznini tercih eden Şemsî, hece ölçüsüyle de şiirler yazmıştır. Aruz vezniyle yazdığı şiirlerinde vezin kusurları oldukça fazladır. Şiirlerinde Şemsî mahlasını kullanan şair, hece vezniyle kaleme aldığı iki şiirde kendisinden Dervîş Şemsî olarak bahsetmiştir (Kütük 2008: 497-498). Şemsî, mutasavvıf şairlerden Garîkî bin Yûsuf bin Mezîd’in (951/1544-45’de hayatta) Milli Kütüphane’de 06 Yz A 3551/1 numarada kayıtlı bulunan Garîkî Külliyâtı’nı da istinsah etmiş ve sayfa boşluklarına şairin beyitleriyle ilgili şerhler yapmıştır. Kendi Dîvân’ı dışında, Garîkî Külliyâtı’nı da istinsah etmiş olan Şemsî’nin yazılarının güzelliğinden hat sanatıyla meşgul olduğu söylenebilir (Kütük 2008: 497-492).

Kütük, Rıfat (2008). “Kayserili Mutasavvıf Şair Seyyid Mehmed Şemsî (Şemseddîn) Efendi ve Divanı”. Turkish Studies 3 (2): 487-514.

Tuman, Mehmet Nail (hzl.) (2001). Tuhfe-i Na’ilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2. Ankara: Bizim Büro Yay.

Yavuz, A. Fikri, İsmail Özen (hzl.) (1972). Bursalı Mehmed Tâhir, Osmânlı Müellifleri. C. 2. İstanbul: Meral Yayınevi.

Salın ey serv-kad tûbâ gibi reftârı görsünler

Şeref vir şemse hüsnünle ki burc-ı nârı görsünler

Sehâb oldı siyeh zülfün gider inkârı görsünler

Tuluʿ it ey kamer-talʿat güneş ruhsârı görsünler

Bugün ışk ehli gelsünler cemâl-i yârı görsünler

Çıkar âhum feleklerden sanasın bir yanar külhen

Aceb mi külhen olursa senün ışkun ile gülşen

Ne mümkindür ki yol bula visâl arzûsına düşen

Nikâb-ı zülfüni refʿ it yüzünden ey meh-i rûşen

Ki âşıklar yüzünden berk uran envârı görsünler

Görenler vech-i hüsnün katʿ ider destini dünyâdan

Ümîd-i âhiret itmez geçer hem dâr-ı ukbâdan

Lebün alı seçilmez ey şehüm gül-gûn sahbâdan

Numûne isteyenler şâhid-i maʿnî-i zîbâdan

Bakup mir‘ât-ı âlemde dahi dil-dârı görsünler

Hayâl-i ʿışkını cânâ bize dârü’l-emân itdi

Ferâg-ı künc-i uzletde işüm gayet yamân itdi

Atup müjgân-ı tîgini vücudumı nişân itdi

Tabîbüm çeşm-i bîmârun vücudum nâ-tüvân itdi

Ne hâletdür meded şimdi dil-i bîmârı görsünler

N’olur ey Şemsîyâ cevr ü cefâ isterse âşıklar

Düşüp derd ile hicrâna şifâ isterse âşıklar

Visâl-i yâr ile her-dem safâ isterse âşıklar

Lisân-ı dil-rübâlardan vefâ isterse âşıklar

Güzeller döymez ibrâma hemân yalvarı görsünler

Kütük, Rıfat (2008). “Kayserili Mutasavvıf Şair Seyyid Mehmed Şemsî (Şemseddîn) Efendi ve Divanı”. Turkish Studies 3 (2): 504-505.