Madde Detay

Şiirlerinde Na‘îmî mahlasını kullanan şairin hayatı hakkında herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. Divan’ında yer alan iki tarih kıtasından hareketle şairin 1740 -1784 tarihleri arasında hayatta olduğu ve tarih düşürebilecek kadar yetkinliğe ulaştığı görülmektedir. Şairin bu tarihleri düşürdüğü esnada orta yaşlarda olması muhtemeldir. Bu durum şairin 1740 tarihinden önce doğduğunu ve 1784 tarihinden sonra vefat ettiğini gösterir. Bu bilgiler ışığında Na‘îmî’nin XVII. yüzyılın sonlarına doğru veya XVIII. yüzyılın başlarında doğmuş ve XVIII. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış bir divan şairi olduğu söylenebilir.

Na‘îmî’nin Divan’ı incelendiğinde Erzurum ve ona dair çeşitli unsurların öne çıktığı görülür. Şair dört beyitte doğrudan Erzurum’un ismini kullanır ve burada yaşadığı coğrafyadan şikâyetini dile getirir. Bu ifadelerden şairin Erzurumlu olduğu ya da uzun bir süre burada ikamet ettiği anlaşılmaktadır.

Şairin bilinen tek eseri divanıdır. Divan’ında 198 gazel, 5 murabba, 1 şarkı, 32 kıt‘a, 29 nazm, 6 tuyuğ ve 66 müfred olmak üzere toplamda 337 manzume yer almaktadır.

Geyik, Nurullah (2026). Na‘îmî Divanı (İnceleme-Metin-Dizin). Dicle Üniversitesi sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Doktora Tezi.

Gazel

Bâd-ı  ‘aşkı Kûhken redd itdi sen virdiñ baña 

Seng-i ġamda gûne gûne san‘at itdürdüñ baña 

Nâr-ı ‘aşķıñ âfet-i cân oldıġın meşhûr-iken

Terk-i cân itdikde bildün bî-vefâ dirdiñ baña 

Vaslıñı kîmyâ gibi hicrinde pinhân eylediñ

Nice otlar yoldurup âhir daġıtdırdıñ baña

Gamze koydıñ cân-ı dil yetinir etsünler nizâ‘

Aşıma kendü elimle aġu katdırdıñ baña

Şâh-ı hüsnüm gel didin der-bend-i zindân eylediñ

İgne ile iş bu çâhı sen kazıtdırdıñ baña 

Âferîn olsun beni ta‘lîm ile mât itdürüp

Sürmez iken ol peyâmı sen yürütdürdin baña

Ey Na‘îmî menzil-i Mecnûn’a irdim nâgehân

Didi ehl-i ‘aşk içinde sâde sen irdiñ baña (Geyik, Na‘îmî, G: 14).

Gazel

Perîşân itdi ahvâlim kimiñdir şu güzel kimdir 

Değer mekkâre ol zâlim kimiñdir şu güzel kimdir

Lebi keyfiyyet-i bâde n’ola dil gelse feryâde

Yüzi gül kaddi âzâde kimiñdir şu güzel kimdir

Gider nâz ile seyrâne bakar mestâne mestâne 

Hayât irgürdi bu câne kimiñdir şu güzel kimdir

Perî -nesl u gül-i âdem dehânı kâse-i Zemzem 

Lebi Lokmân ile hem-dem kimiñdir şu güzel kimdir

Göñül dil oldı hayrânı ki hazâ Yûsuf-ı ŝânî 

Na‘îmî  hastenin cânı kimiñdir şu güzel kimdir (Geyik, Na‘îmî, G: 59).