ABDÎ, Ağraslı Mehmed Efendizâde Abdullah Abdî Efendi

(d. ?/? - ö. 1667/1078)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbullu olan şairin asıl adı Abdullah’tır. Tophane Semti'ndeki Kılıç Ali Paşa camiinde imamlık yapan ve aslen Hamid (Isparta) e bağlı Ağraslı (Atabey) Mehmed Efendi’nin oğlu ve Avârezâde Mustafa Efendi’nin damadıdır. Yeteneğinden dolayı dönemin Şeyhülislamı Âhîzâde Hüseyin Efendi tarafından mülazemete kabul edilip müderrislik yolunda yavaş yavaş ilerlemiştir. Kırk akçe medreseden mazul iken Receb 1055 / Ağustos 1645’te Mehmed Efendi yerine Kadı Mahmud medresesi haricine yükselmiş, Cemâziyelevvel 1058 /Mayıs 1648’de Hüseyin Efendi yerine Şâh Kulu medresesine, Şaban 1059 /Ağustos 1649’da Vânî Ali Efendi yerine Sâniyye-i Zekeriyyâ Efendi medresesine, Muharrem 1062 / Aralık 1651’de Sadizâde Seyyid Abdullâh Efendi yerine Davud Paşa medresesine, Şevval 1065 /Ağustos 1655’te Sinoplu Halil Efendi yerine medâris-i Sahn’a Şevval 1066 /Ağustos 1656’da Nakîbzade Seyyid Abdullah Efendi Dârülhadis Sinan Paşa’ya, h. Ramazan 1067 /Haziran 1657’de Molla Ahmedzade Seyyid Enes Efendi yerine Üsküdar’da Vâkıa Mihrimâh Sultân medresesine, h. Cemâziyelâhir 1068 /Mart 1658’de Çömez Ahmed Efendi yerine Haseki Sultan medresesine, Muharrem 1069 /Eylül 1658’de Çavuşzade Mustafa Efendi yerine Ayasofya-i Kadîm medresesine, Receb 1070 /Mart 1660’da Sadizâde Efendi yerine Süleymâniye Dârülhadîsi’ne atanmıştır. Şaban 1071 /Nisan 1661’de Çelebi Mustafa Efendi yerine Halep kadılığına atanmış Şevval 1072 /Mayıs 1662’de bu görevden azledilmiştir. Yerine Çeşmizade Mehmed Sâlih Efendi atanmıştır. Cemâziyelâhir 1076 /Aralık 1665’te Avarazade Mesud Efendi yerine Şam kadılığına atanmış, Ramazan 1077/ Şubat 1677’de bu görevden ayrılmış yerine Debbâğzâde Mehmed Efendi getirilmiştir. 1078 /1667’de vefat edip İstanbul’da Edirnekapısı dışında Emir Buhârî tekkesi civarında defnedilmiştir (Özcan 1989: 340)

Safâyî ve Şeyhî’de müretteb bir Divân’ı olduğu kayıtlıdır (Çapan 2005: 386, Özcan 1989: 340). Belîğ de eserine aldığı şiir örneğini şairin Divanı’ndan aldığını belirtir (Abdülkadiroğlu 1985: 329). Tavîl Abdullah Efendi lakabıyla meşhur olan Abdî Efendi; dindar, dünyaya fazla ehemmiyet vermeyen bir şahıs olarak tanınmıştır.

Kaynakça

Abdulkadiroğlu, Abdülkerim (1985). Nuhbetü’l-Âsâr li-Zeyl-i Zübdetü’lsi-Eş’âr. Ankara : Gazi Üniv. Yay.. 328-329.

Akbayar, Nuri- Kahraman, Seyit Ali (1996). Mehmed Süreyya Sicill-i Osmânî. C. 1. İstanbul: Tarih Vakfı Yay. 55.

Çapan, Pervin (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî (Nuhbetu’l-Âsâr Min Fevâ’idi’i-Eş’âr) İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yayınları. 385-386.

Ergün, Sadeddin Nüzhet (tarihsiz), Türk Şairleri. C. 1. 178.

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.). (2001). Tuhfe-i Nâilî, Mehmet Nail Tuman. Ankara: Bizim Büro Yay..C.II. 641.

Özcan, Abdulkadir (1989). Şakaik-i Nu’mâniye ve Zeyilleri, Vekayiü’l-Fudalâ I Şeyhî Mehmed Efendi. İstanbul: Çağrı Yay. 340.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. İBRAHİM HALİL TUĞLUK
Yayın Tarihi: 05.01.2014

Eserlerinden Örnekler

 Mefâ’ilün fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ilün

1 Derûnun âyîneveş sâf eyle pür-nûr ol

 Katı açılma dilâ Ka’be gibi mestûr ol

2 Mürûr-ı dehr ile vîrân olursun ey hâtır

 Gerekse Mescid-i Aksâ yanında ma’mûr ol

3 Zamâne kâse-i ömrün şikest eder bir gün

 Dilâ cihânda gerek Cem gerekse fagfûr ol

4 Koma gönülde sakın nakş-ı mâ-sivâ Abdî

 Derûnun âyîneveş sâf eyle pür-nûr ol

Çapan, Pervin (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî (Nuhbetu’l-Âsâr Min Fevâ’idi’i-Eş’âr) İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yayınları. 386.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1İFFETÎ, Ebezâde Mehmed İffetî Efendid. ? - ö. 1661-62Doğum YeriGörüntüle
2Cem Kertişd. 1978 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Özsever, Hüseyin Siretd. Mart 1872 - ö. 27 Şubat 1959Doğum YeriGörüntüle
4İFFETÎ, Ebezâde Mehmed İffetî Efendid. ? - ö. 1661-62Doğum YılıGörüntüle
5Cem Kertişd. 1978 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Özsever, Hüseyin Siretd. Mart 1872 - ö. 27 Şubat 1959Doğum YılıGörüntüle
7İFFETÎ, Ebezâde Mehmed İffetî Efendid. ? - ö. 1661-62Ölüm YılıGörüntüle
8Cem Kertişd. 1978 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9Özsever, Hüseyin Siretd. Mart 1872 - ö. 27 Şubat 1959Ölüm YılıGörüntüle
10İFFETÎ, Ebezâde Mehmed İffetî Efendid. ? - ö. 1661-62MeslekGörüntüle
11Cem Kertişd. 1978 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Özsever, Hüseyin Siretd. Mart 1872 - ö. 27 Şubat 1959MeslekGörüntüle
13İFFETÎ, Ebezâde Mehmed İffetî Efendid. ? - ö. 1661-62Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Cem Kertişd. 1978 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Özsever, Hüseyin Siretd. Mart 1872 - ö. 27 Şubat 1959Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16İFFETÎ, Ebezâde Mehmed İffetî Efendid. ? - ö. 1661-62Madde AdıGörüntüle
17Cem Kertişd. 1978 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Özsever, Hüseyin Siretd. Mart 1872 - ö. 27 Şubat 1959Madde AdıGörüntüle