ADLÎ, Süleyman-zâde Mehmed Efendi

(d. ?/? - ö. 1156/1743-44)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

İstanbul’da doğdu. Asıl adı Mehmed’dir. Yeniçeri Ocağı'nda kul kethüdalığı yapan Süleyman Ağa (ö. 1086/1675-76)’nın oğludur. Bu yüzden Süleyman-zâde Mehmed Adlî Efendi olarak anıldı. İyi bir öğrenim gördü. Hatice Sultan’ın kethüdası olduğu için Divan-ı Sultanî hocası oldu. Ahkâm eminliği, taşra kâğıt eminliği, küçük kale tezkireciliği ve Divan-ı Hümayun’da yeniçeri efendiliği gibi görevlerde bulundu. Zilkâde 1143/Mayıs 1731’de cizye muhasebecisi, Zilhicce 1143/Haziran 1731’de tersane emini oldu. Sâlis defterdarlığı görevinde de bulunan Adlî’nin son görevi 6 Zilkade 1151/15 Mayıs 1739’da atandığı rikab-ı hümayun kâtipliğidir. Adlî, 1156/1743-44 yılında İstanbul’da vefat etti ve Topkapı dışında babasının mezarının yanına defnedildi. Nakşibendî tarikatına mensuptu. Emir Buharî Zaviyesi şeyhi Seyyid Feyzullah, Nakşî ve Kocamustafa Paşa Hankahı şeyhi Alaeddin Efendilerle tasavvufi sohbetlerde bulundu.

Asrın şairlerinden Osman-zâde Tâ'ib ile arası açıktı. Bu yüzden Tâ'ib’in hiciv dolu sözlerine muhatap oldu. Tâ'ib, Adlî’nin yazdığı gazelleri müstezada dönüştürüp hicvederdi (Sevgi ve Özcan 1996: 171-172).

Salim (İnce 2005: 502)’e göre mürettep Dîvân’ı vardır (İbnül Emin Mahmut Kemal İnal Ktp.). Safayî (Çapan 2005: 420)’ye göre iyi huylu, tasavvufta söz sahibi, derviş yaradılışlı bir kimseydi. Râmiz (Erdem 1994: 220)’e göre çok bilgili olup tarih düşürmekte başarılıydı. 

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. 1. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 142.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî. İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 420-421.

Erdem, Sadık (hzl.) (2002). “Adlî”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: AKM Yay. 117-118.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü’ş-Şu‘arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay. 502.

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.  10-11.

Kurnaz, Cemâl, M. Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. 652.

Sevgi, Ahmet, M. Özcan (1996). Ali Cânip Yöntem’in Eski Türk Edebiyatı Üzerine Makaleleri. İstanbul: Sözler Yay.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). “Adlî”. C. 1.İstanbul: Dergâh Yay. 38. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 14.04.2014
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Ko sâkî penbe-i sînem gül-i zîbâ-yı dâg olsun

Şarâb-ı la‘li sun şimdengerü dâg üstü bâg olsun

Ba‘îd olur mu Bagdâd âşık-ı zâr u dil-efgâra

Hemân her kanda ise sevdiğim âlemde sağ olsun


 ve lehû

Unutdurur gamın en kâmrânı söyletsen 

Zebûn-ı keşmekeş-i gam cihânı söyletsen

Figân u şekve-i devrânı senden evvel eder

Felek dedikleri nâ-mihribânı söyletsen


 ve lehû

Olsam nola uşşâkın reftârda mümtâzı

Gülşende salındırdım ol serv-i ser-efrâzı

(Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî, İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 421).


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1TÂ'İB, Câbî-zade Mehmed Tâ’ib Çelebid. ? - ö. 1714Doğum YeriGörüntüle
2MEHMED KEMÂLEDDÎN, Harîrî-zâded. 1850 - ö. 1881Doğum YeriGörüntüle
3Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4TÂ'İB, Câbî-zade Mehmed Tâ’ib Çelebid. ? - ö. 1714Doğum YılıGörüntüle
5MEHMED KEMÂLEDDÎN, Harîrî-zâded. 1850 - ö. 1881Doğum YılıGörüntüle
6Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7TÂ'İB, Câbî-zade Mehmed Tâ’ib Çelebid. ? - ö. 1714Ölüm YılıGörüntüle
8MEHMED KEMÂLEDDÎN, Harîrî-zâded. 1850 - ö. 1881Ölüm YılıGörüntüle
9Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10TÂ'İB, Câbî-zade Mehmed Tâ’ib Çelebid. ? - ö. 1714MeslekGörüntüle
11MEHMED KEMÂLEDDÎN, Harîrî-zâded. 1850 - ö. 1881MeslekGörüntüle
12Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
13TÂ'İB, Câbî-zade Mehmed Tâ’ib Çelebid. ? - ö. 1714Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MEHMED KEMÂLEDDÎN, Harîrî-zâded. 1850 - ö. 1881Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16TÂ'İB, Câbî-zade Mehmed Tâ’ib Çelebid. ? - ö. 1714Madde AdıGörüntüle
17MEHMED KEMÂLEDDÎN, Harîrî-zâded. 1850 - ö. 1881Madde AdıGörüntüle
18Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Madde AdıGörüntüle