AHMEDÎ / MÜRŞİDÎ, Seyyid Ahmed Mürşid Efendi

(d. 1688-89/1100 - ö. 1760-61/1174)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Hayatı hakkında elimizde fazla bilgi olmayan 18. yüzyıl şairlerinden Ahmedî Diyarbakır’da doğdu. Doğum tarihi belli değildir. Babası Osman Ağa’dır. Küçük yaşta anne ve babasını kaybetmiş olan şair, ilim tahsiline erken yaşlarda başladı. Birecikli Şeyh Ebû Bekir’e intisap etti ve onun halifesi oldu. 1145 /1732-33’te Hacca giden Ahmedî, ömrünün son dönemlerinde gittiği Diyarbakır’a bağlı Ali Pınarı köyünde 1174 / 1760-61’de vefat etti.

Ali Emirî, kendisini görenleri görenlerden edindiği bilgiler ışığında Ahmedî’nin orta boylu, yuvarlak çehreli, mütevazı, dindar bir zat olduğunu belirtir (Kadıoğlu 2014: 33-34). Genç yaşta sakalının ağardığı eserlerinden anlaşılmaktadır. Şiirlerinde Ahmedî ve Mürşîdî mahlaslarını kullanan şairin eserleri şunlardır:

1. Yusuf u Züleyha: 27 başlık altında mesnevi nazım şeklinde kaleme alınmış olan eser 2590 beyitten oluşmaktadır. Eser, fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün kalıbıyla yazılmıştır. Ahmed Mürşidî, meydana getirdiği eserlerinde özellikle Yûsuf u Züleyhâ mesnevisinde, doğrudan halka hitap etmekte, halkı hem bilgilendirmekte hem de eğitmektedir. Eser yayımlanmıştır (Kadıoğlu 2005).

2. Pendnâme (Ahmediyye): Kendi türü içinde büyük bir ilgiye mazhar olmuş eserlerden biri olan Pendnâme, 1149 / 1736-37’de yazılmıştır. Eser, Ahmed Bîcân Efendi’nin olarak düşünülmüş, hatta 1873 yılında yapılan taşbasması nüshasında eserin yazarı olarak Ahmet Bîcân gösterilmiştir. Ahmediyye olarak da anılan eser,  Mürîdî'nin Pend-i Ricâl adlı manzum nasihat-namesine naziredir. Ahmed-i Mürşidî’nin bu mesnevisine Muhammed Şerîf Efendi (1772-1844) de 1811 yılında Pend-i Gülistân ismini taşıyan bir nazire yazmıştır (Kılıç 2005). Ahmediyye, din, tasavvuf, İslam tarihi, ahlâk, sosyal ve bireysel hayat gibi konularda muhataba manzum formda kaleme alınan nasihat içerikli kıssalardan oluşur. Eser klasik telif kompozisyonuna bağlı bir şekilde münacat, Hz. Peygamber ve din büyüklerine yazılmış na't ve sebeb-i telifin yer aldığı giriş kısmı ile başlar. Ardından asıl konular işlenir. Konu bağlamında çeşitli nazım şekilleri ile söylenmiş şiirler araya serpiştirilir. Son kısımda ise dua ve telif tarihi manzumesi ile eser tamamlanmış olur.

Ahmediyye'nin beyit sayısı neşirlerinde farklılık arz etmektedir. Matba’a-yı Osmâniyye, İstanbul 1303/1885-86 baskısında 9033 beyit bulunmaktadır (Kılıç, 2012).

Yazma hâlinde olduğu belirtilen Mevlid ve Vilâdet-i Hümâyûn-ı risâlet-penâhî adlı eserlerinden de söz edilmektedir(Yananlı 1989: 10; Beysanoğlu 1996: 209; Mermutlu 2012: 15).

Kaynakça

Ahmed-i Mürşidî (1291). Ahmediyye (Pend-nâme). Matba'a-yı Şirket-i Îrâniyye. Dersa'âdet.

Ahmed-i Mürşidî (1303). Ahmediyye (Pend-nâme). Matba’a-yı Osmâniye. Dersa'âdet.

Ahmed Mürşidî (1304). Ahmediyye (Pend-nâme). İstanbul: Sahhaf İbrahim Efendi Matbaası.

Beysanoğlu, Şevket (1996). Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları. Birinci Cilt. Başlangıçtan Tanzimata Kadar. Ankara. 208-214.

Beysanoğlu, Şevket (1985). “Ahmedî’nin Yûsuf u Zeliha Mesnevisi Üzerine”. Ziya Gökalp Dergisi. İstanbul. 208-214.

Dolu, Halide (1953). Menşeinden Beri Yûsuf Hikâyesi ve Türk Edebiyatındaki Versiyonları. Doktora Tezi. İstanbul:İstanbul Üniversitesi.

Dolu, Halide (1952). “Yûsuf Hikâyesi Hakkında Birkaç Söz ve Bazı Türkçe Nüshalar”. TDED  IV (S. 4). 

Güçlü, Âgah (hzl.) (1968). Pend-i Ahmediyye. Kitâb-ı Mürşid. İstanbul: İnkılâp ve Aka Kitabevleri.

Güner, Galip, Nurhan Güner (hzl.) (2003). Alî Emîrî-Esâmî-i Şu’arâ-yı Âmid. Ankara: Anıl Matbaası.

Kadıoğlu, İdris (2005). Diyarbakırlı Ahmedî, Yûsuf u Züleyhâ. (İnceleme, Metin, Dizin, Sözlük). Malatya.

Kadıoğlu, İdris (2009). "Kıssadan Hisse, Diyarbekirli Ahmedî'nin Yûsuf ile Züleyhâ Hikâyesi". Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Kasım 2009. C.1. S. 2. s. 104-115.

Kadıoğlu, İdris (hzl.) (2014). Tezkire-i Şuarâ-yı Âmid. Ankara: Sonçağ Yay. 33-35.

Kılıç, Atabey (2005). Mürîdî ve ve Pend-i Ricâl Mesnevîsi (İnceleme-Tenkitli Metin-Dizin). İzmir: Akademi Kitabevi.

Kiremitçi, Ferdi (2012). "Muhammed Şerifî ve Pend-i Gülistan Mesnevisi". Bildiri Metni http://www.turkislamedebiyati.com/index.php?tema=1-2&s=1&id=233 (ET: 21.10.2012)

Kurnaz, Cemal ve M. Tatcı (hzl.) (2000). Bursalı Mehmet Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay. 172.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatcı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî. C. I. Ankara: Bizim Büro Yayınları. 21.

Mermutlu, M. Sait (2012). Diyarbekirli Ahmed Mürşidî-Pendnâme. İstanbul: Büyüyenay Yayınları.

Yananlı, Hüseyin Rahmi (1989). Ahmed Mürşidî, Kitâb-ı Mürşid-i Pend-i Ahmediyye. İstanbul: Bedir Yayınları.

Yuluğ, Melih (1979). Ahmediyye Şerhi.  nşr. Alaattin Sağlam. İstanbul: Akpınar Yayınevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. İBRAHİM HALİL TUĞLUK
Yayın Tarihi: 04.11.2014

Eserlerinden Örnekler

  Sana kurbân ola cânım Muhammed

 İki ‘âlemde dermânım Muhammed

 Seni görmezden akdem şevk-ı ‘aşkın

  Bana kâr etdi cânânım Muhammed

  Hayâlin gönlüme nakş oldu çıkmaz

 Cemâlin oldu seyrânım Muhammed

 Yakar ‘aşkın odu cism ile cânı

 İriş dermâna Lokmânım Muhammed

 Olursam ger yolunda pâre pâre

 Fedâ olsun sana cânım Muhammed

 Visâlin teşnesiyim eylerim âh

 İşit sen zâr u giryânım Muhammed

  N'olaydı irebilsem hâk-i pâya

 Geçirsem anda devrânım Muhammed

  Diler Ahmed ganî ümmet fakîri

 Göre mahşerde sultânım Muhammed

Kılıç, Atabey (2005). Mürîdî ve ve Pend-i Ricâl Mesnevîsi (İnceleme-Tenkitli Metin-Dizin). İzmir: Akademi Kitabevi. 233-234.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HAMÎDÎ, Abdülhamîd Efendi b. Hacı Bâkîd. ? - ö. 1822Doğum YeriGörüntüle
2VÂHİBd. ? - ö. 1785/86Doğum YeriGörüntüle
3ŞEYHÎ, Şeyhî Mehmed Efendid. ? - ö. 1819-20Doğum YeriGörüntüle
4HAMÎDÎ, Abdülhamîd Efendi b. Hacı Bâkîd. ? - ö. 1822Doğum YılıGörüntüle
5VÂHİBd. ? - ö. 1785/86Doğum YılıGörüntüle
6ŞEYHÎ, Şeyhî Mehmed Efendid. ? - ö. 1819-20Doğum YılıGörüntüle
7HAMÎDÎ, Abdülhamîd Efendi b. Hacı Bâkîd. ? - ö. 1822Ölüm YılıGörüntüle
8VÂHİBd. ? - ö. 1785/86Ölüm YılıGörüntüle
9ŞEYHÎ, Şeyhî Mehmed Efendid. ? - ö. 1819-20Ölüm YılıGörüntüle
10HAMÎDÎ, Abdülhamîd Efendi b. Hacı Bâkîd. ? - ö. 1822MeslekGörüntüle
11VÂHİBd. ? - ö. 1785/86MeslekGörüntüle
12ŞEYHÎ, Şeyhî Mehmed Efendid. ? - ö. 1819-20MeslekGörüntüle
13HAMÎDÎ, Abdülhamîd Efendi b. Hacı Bâkîd. ? - ö. 1822Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14VÂHİBd. ? - ö. 1785/86Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞEYHÎ, Şeyhî Mehmed Efendid. ? - ö. 1819-20Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HAMÎDÎ, Abdülhamîd Efendi b. Hacı Bâkîd. ? - ö. 1822Madde AdıGörüntüle
17VÂHİBd. ? - ö. 1785/86Madde AdıGörüntüle
18ŞEYHÎ, Şeyhî Mehmed Efendid. ? - ö. 1819-20Madde AdıGörüntüle