AYN-I EKBER, Şeyh Mehmed

(d. ?/? - ö. 1134/1721-22)
divan şairi
(Divan-Tekke / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

 

Ayn-ı Ekber hakkında kaynaklardaki bilgiler yetersizdir ve birbirinin tekrarı mahiyetindedir. Eldeki bilgilere göre Bursa'da doğdu. Asıl adı Mehmed'dir. Doğum tarihi bilinmemektedir. Bursa ve İstanbul’da tahsil gördü. İstanbul ve Bursa'daki medreselerde müderrislik yaptı. Hangi medreselerde ne kadar süre ile müderrislik yaptığı bilinmemektedir. Halvetiyye tarikatine girerek Şeyh Niyâzî-i Mısrî hazretlerine intisâb etti. Onun vefatından sonra halîfesi olan Şeyh Kâsım’dan tarikat adabını öğrendi. Kâsım’dan sonra da onun yerine halife oldu. 1134/1721-2’de vefat etti ve Yahya Efendi Tekkesi'ne defnedildi.

Ayn-ı Ekber, Tirmîzî’nin (ö. 892), kısaca Eş-Şemâ’ilü’n-Nebeviyye olarak anılan şemâilinin manzum tercümesiyle tanındı. Eserin tek nüshası Michigan Üniversitesi Abdülhamid Koleksiyonu Nr. Isl. Ms. 411/de kayıtlıdır. Bunun dışındaki eserleri hakkında bir bilgi yoktur. Niyâzî-i Mısrî’nin halifelerinden ve Halvetiyye tarikatının ileri gelenlerinden olan Ekber, kendi eserinde “Ekâbir-i Sâdât-ı Sûfiyyeden ‘Ayn-ı Ekber Efendi Kuddise Sırrıhu hazretlerinin...” şeklinde tarif olunması yine onun devrinin önemli sûfîlerinden olduğunu göstermektedir. 

Ayn-ı Ekber'in elde mevcut tek eseri incelendiğinde edebî yönden kayda değer bir önemi olmadığı söylenebilir. Ekber'in eserinde ciddi vezin hataları vardır. Bununla birlikte Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi tarafından edebî bir eser vücuda getirmekten ziyade Tirmizî'nin eserinin kolay okunması ve ezberlenmesi amacıyla manzum bir şekilde tercüme edilmesi amaçlanmıştır. Şemâ'il-i Şerîf Tercümesi, konuşma dilinin basit bir şekilde nazma çekilmiş halidir.

Kaynakça

Ahmed Rifat (1299). Lügât-i Târîhiyye ve Coğrâfiyye. İstanbul. 5-6-7: 98.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. 3. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 

Ayn-ı Ekber. Şemâ’il-i Şerîf Tercümesi. Michigan Üniversitesi Abdülhamid Koleksiyonu Nr. Isl. Ms. 411.

Galitekin, Mehmed Nezih (hzl.) (2001). Ayvansarâyî Hüseyin Efendi Hadîkatü’l-Cevâmi'. İstanbul: İşaret Yay. 

Kara, Mustafa ve Kadir Atlansoy (hzl.) (1997). Mehmed Şemseddin Bursa Dergâhları Yâdigâr-ı Şemsî I-II. Bursa: Uludağ Yay.

Öztürk, Erdem Can (2012). "'Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi'nin Manzum Şemâ'il-i Şerîf Tercümesi". Turkish Studies 7 (2): 889-902.

Tek, Abdurrezzak (2010). “Bursa’da Kâdirî Tekkeleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (1):164.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. ERDEM CAN ÖZTÜRK
Yayın Tarihi: 08.04.2013
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Eş-Şemâ’ilü’n-Nebeviyye

Hazret-i Tîrmizî mu‘allim-i gül

Gülşen-i ‘ilm-i haberde bülbül

Cem‘ kılmış huyını sultânın

Dimiş adına Şemâyil anın

...

Hazretin vasfını halk anlayalar

Ona uymaklıga bil baglayalar

Hâlimi ben de biraz fikretdim

‘Ömr-i mâzî nicedir zikretdim

Bu kitâb nazmıla Türkî olsa

Herkes içinde olanı bilse

...

Bâbu mâ-câ’e fî hâtemi’n-nübüvvet ‘aleyhissalâtu vesselâm

Sâ’ib bin Yezîd ol server

Nübüvvet mührini ben gördim dir

İki omuzı arasındaydı tamâm

Vast-ı zahrını itmişdi makâm

...

Şemâ’il-i Şerîf Tercümesi. Michigan Üniversitesi Abdülhamid Koleksiyonu Nr. Isl. Ms. 411.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ZİHNÎ, Pervâne Salih Deded. ? - ö. 1663Doğum YeriGörüntüle
2ŞÜKÛFÎ, Hoca Bacak-zâded. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3FEHMÎ, Çukacı-zâde İbrahim Fehmî Efendid. ? - ö. 1775-76Doğum YeriGörüntüle
4ZİHNÎ, Pervâne Salih Deded. ? - ö. 1663Doğum YılıGörüntüle
5ŞÜKÛFÎ, Hoca Bacak-zâded. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6FEHMÎ, Çukacı-zâde İbrahim Fehmî Efendid. ? - ö. 1775-76Doğum YılıGörüntüle
7ZİHNÎ, Pervâne Salih Deded. ? - ö. 1663Ölüm YılıGörüntüle
8ŞÜKÛFÎ, Hoca Bacak-zâded. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9FEHMÎ, Çukacı-zâde İbrahim Fehmî Efendid. ? - ö. 1775-76Ölüm YılıGörüntüle
10ZİHNÎ, Pervâne Salih Deded. ? - ö. 1663MeslekGörüntüle
11ŞÜKÛFÎ, Hoca Bacak-zâded. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12FEHMÎ, Çukacı-zâde İbrahim Fehmî Efendid. ? - ö. 1775-76MeslekGörüntüle
13ZİHNÎ, Pervâne Salih Deded. ? - ö. 1663Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ŞÜKÛFÎ, Hoca Bacak-zâded. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15FEHMÎ, Çukacı-zâde İbrahim Fehmî Efendid. ? - ö. 1775-76Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ZİHNÎ, Pervâne Salih Deded. ? - ö. 1663Madde AdıGörüntüle
17ŞÜKÛFÎ, Hoca Bacak-zâded. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18FEHMÎ, Çukacı-zâde İbrahim Fehmî Efendid. ? - ö. 1775-76Madde AdıGörüntüle