Cemal Şakar

?
(d. 02 Şubat 1962 / ö. ?)
Hikâyeci, Deneme Yazarı
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Balıkesir-Gönen'de dünyaya geldi. Annesi Emine Hanım, babası esnaflık yapan Kemal Bey'dir. Sırasıyla; Karesi İlkokulu (1973), Atatürk Ortaokulu (1976) ve Muharrem Hasbi Lisesi (1979)'ni bitirdi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesinden 1983 yılında mezun oldu. Bir müddet Balıkesir’de aile şirketinde çalıştı. 1980'li yıllarda edebiyat hayatına başladı ve hikâye ile yakından ilgilendi. Bir grup arkadaşıyla birlikte Kayıtlar (45 sayı, 1999-1995), Hece ve Hece Öykü dergilerinin çıkarılmasına öncülük etti. Cemal Şakar; Esenlik Zamanları (1999) adlı hikâye kitabıyla Türkiye Yazarlar Birliği 1999 Hikâye Ödülü, 2012'de yayımlanan kitaplar üzerine yapılan değerlendirmede Mürekkep (2012) adlı hikâye kitabıyla; Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği (ESKADER) ve Ömer Seyfettin Hikâye Ödülü, 2016 Bayburt Üniversitesi Dede Korkut Edebiyat Ödülü ve 2019 Necip Fazıl Hikaye-Roman Ödülü gibi çeşitli ödüllere layık görüldü. Hâlen e-edebiyat dergisi "www.edebistan.com"un yayın yönetmenliğini ve Muhayyel dergisinin yayın danışmanlığını yürütmektedir. Evli ve iki çocuk babası olan Şakar, İstanbul'da bir kamu kuruluşunda çalışmakta ve yazı çalışmalarını sürdürmektedir.

Günümüz hikâyeciliğinin mühim kalemlerinden biri olan ve 90'lı yıllardaki etkinliği ile bilinen Cemal Şakar, edebiyat hayatına 1982’de Güldeste dergisinde yayımlanan "Beyaz Gömlek" adlı öyküsüyle başlamıştır. Daha sonra kaleme aldığı hikâye ve yazılarını Mavera, Yönelişler, Yedi İklim, Kayıtlar, Hece ve Muhayyel gibi dergilerde yayımlamayı sürdürmüştür. Şakar'ın yazı hayatına başladığı siyasal ve sosyal açıdan yıllar çalkantılı bir dönemdir ki bu durum onun öykülerinin temasını şekillendirir. Öykülerinin geneline bakıldığında ilk kitabından son kitabına doğru belirgin bir şekilde farklı temalara ve modern öykü tekniklerine yer verdiği gürülür. İlk dönem öykülerinin teması geçmişe özlem ve kimlik arayışıdır. Gidenler Gidenler, Yol Düşleri, Esenlik Zamanları kitaplarındaki öyküler büyük oranda bu baskın anlayışın izlerini taşımaktadır. Özsaray, Cemal Şakar öykülerinin temasını iki başlık altında değerlendirmiştir: "1980 sonrası ortaya çıkan yabancılaşma, kimlik bunalımı ve kaçışı anlattığı ilk dönem öykülerini birinci başlığın altında; 11 Eylül’den sonra İslam coğrafyasında ortaya çıkan yıkımlar ve modern hayatın görünümlerini Ertan Örgen’in 'kara gerçekçilik' olarak adlandırdığı bir biçimde, postmodern anlatının imkânlarını kullanarak oluşturduğu öyküleriyse ikinci başlık altında toplanabilir. (…) Cemal Şakar’ın iki ana başlık altında incelenebilecek öykülerinin ilk döneminde baskın bir şekilde ortaya çıkan yol ve yolculuk teması, öyküsünün ikinci döneminde metinlerarası göndermeler, yazarın yazma sürecini metne dâhil etmesi gibi postmodern anlatı imkânlarıyla birleşmiştir. İlk döneminde 80 kuşağı öykücüleriyle ortak temaları işleyen yazarın öykü anlayışı, Sular Tutuştuğunda kitabından sonra gelen öykücülüğünün ikinci döneminde farklılaşmıştır. Postmodern anlatı imkânlarını kullandığı, modernizmin insanı/insanlığı tüketen karanlık yönünü anlattığı ve son olarak da İslam tarihindeki yıkımlarla birlikte halihazırdaki İslam coğrafyasındaki yıkımları anlattığı öyküler bu dönemden sonra ortaya çıkmaya başlar. Yazarın Portakal Bahçeleri kitabındaki mültecilik sorununu konu edinen öyküler de dönemin sosyal meseleleri sonucu değişen öykü anlayışının doğal bir sonucudur.” (Özsaray 2015). Tosun ise onun öykülerinin kendini kolay kolay ele vermediğini belirterek farklı tekniklere yönelişine dikkat çeker: "Şakar, tema olarak tümüyle geleneğe yaslanırken biçimsel anlamda modern öykünün imkânlarını kullanır. (…) Son dönem öykülerinde ise daha çok mesaja yaslanan bir öykü anlayışını benimsemiştir. Şakar biçimsel anlamda ise yenilikçidir. Üstkurmacadan minimal öyküye, sembolik yaklaşımdan sinemasal tekniklere farklı yazınsal tutumlar sergiler. (Tosun 2015).

Hayalperdesi (2008) Şakar'ın öykücülüğünde bir geçiş dönemi eseridir. Yazar İslam dünyasındaki yıkımlara bağlı olarak yol ve yolculuk temalarına yönelir. Hikâyat (2010)'ta yer alan minimal öykülerde Kuran-ı Kerim’de geçen bazı kıssalara ilk defa yer verir. Sular Tutuştuğunda (2010) kurgu ve biçem üzerinde düşünen, yeni anlatım yolları deneyen bir öykücünün çabalarına fazlasıyla tanıklık eden bir kitaptır. Güdek yazarın öykülerindeki anlatıcının konumuna işaret ederek ele aldığı konuları şöyle değerlendirmiştir: "Cemal Şakar öykülerinin konusunu, Müslümanca bir duyarlılığın ve bakışın süzgecinden geçirilen, insana dair hemen her şey oluşturabilmektedir. O, kendini bağlı hissettiği dünya görüşü çerçevesinde modern bir derviş misali, öyküleri aracılığıyla insanlara nasihat etmekte, onlarla konuşmakta, onları uyarıp uyandırmakta, 'insanın' hâlinin dili olmaya çabalamaktadır. Bunu modern anlatı biçimlerinin sunduğu imkânlarla gerçekleştiren yazarın öykülerinin zemininde ise İslamî duyarlılık ve bakış açısı yer almaktadır. (...) Onun hemen birçok öyküsünde görülen; kelime, cümle ya da paragraf düzeyindeki tekrarlar kabaca bir 'leitmotiv'den ziyade, 'zaman'ın mükerrer ve izafi yönüne işaret etmesi bakımından dikkat çekicidir. Onun öykülerinde 'zaman', 'mekân' ve hatta 'vaka'; iç içe geçmiş sarmallar, helezonlar, spiraller hâlindedir; başladığı yerde biten tek bir daire değil, yukarıya ve aşağıya, sağa ve sola, içe ve dışa doğru sürekli genişleyip derinleşen bir özellik arz etmektedir. İslam’a yaslanan bir bakış açısı, tasavvufî, metafizik ve şiirsel bir dil, zamanın ve mekanın olmadığı yahut izafî olarak var olduğu, metafor ve imgelerle yüklü bir yapıdır onun öyküsü." (Güdek 2014). Uçan'a göre Şakar'ın öykülerinin soyut evreni okuru yoğun bir alımlama sürecine davet etmektedir: "Belki de O'nun en soyut öyküsü Dört Güzel Şey. Diğer öykülerde 'kınalı elleri' ile bilgeliği ile yaşlı bir aile büyüğünü, bir anneyi, bir babaanneyi, çocuğu görmek, 'ezan'ı dinlemek, insan gibi nefes alıp veren 'şehir'i, 'yazı'nın serüvenini, eski bir 'çarşı'yı, bir 'şadırvan'ı, beyaz sakallı bir 'ihtiyar'ı, 'Ayasofya'yı, 'Sultanahmet'i; 'dükkânı, bir yara gibi geniş caddeye kapayıp duran' bir genç 'saraç'ı, kısacası somut, dış dünyada karşılığı olan nesneleri, varlıkları, eyleyenleri izlemek mümkün. Gözleyen, anlamaya çalışan, insanı insanî ilişkileri, doğayı, ateşi, suyu, havayı, toprağı, şehri, eskiyi, yeniyi, yazıyı, yazmayı anlamaya anlmalandırmaya çalışan, anladığını kanıtlamaya çalışan, iddia etmeyen okuyucusuna anlama payı bırakan öyküler bunlar. Bir yol var ve anlatıcı-yazar da okuyucu da 'yolcu'. Yolda olup bitenleri birlikte yorumlayacaklar." (Uçan 2000). Şakar'ın Pencere (2003) ve Portakal Bahçeleri (2010) adlı öykü kitapları Arnavutça'ya; bazı öyküleri de Farsça, Korece ve Azerice’ye çevrilmiştir.

Şakar sadece bir öykü yazarı değil; Yazı Bilinci (2006), Edebiyatın Sırça Kulesi (2011), İmge, Gerçeklik ve Kültür (2012), Edebiyat Ne Söyler (2014) ve Hasan Aycın’ın Çizgi’si (2016) adlı kitaplarıyla özgün bir deneme yazarı ve eleştirmendir. Adıgüzel, Şakar'ın deneme yazarı ve eleştirmen kimliği ile bu eserleri şöyle değerlendirmektedir: "Cemal Şakar yazı hayatını iki temel sütun üzerine bina etmiş oldukça üretken ve kelimenin tam anlamıyla velüd bir yazar. Bu anlamda salt ‘öykücü’ olarak adlandırılmasının, öykülerini de severek okuyan bir okuru olarak ‘eksik’ bir tanımlama olacağı kanısındayım. Bu tanımlamanın nakıslığını 2011 ve 2012 yıllarında arka arkaya yayınladığı; İmge, Gerçeklik, Kültür ve Edebiyatın Sırça Kulesi gibi iki önemli fikir/eleştiri kitabıyla fazlasıyla tecrübe etmiş olsak da, geçtiğimiz günlerde İz Yayıncılık fırınından taptaze çıkan Edebiyat Ne Söyler’le birlikte bu meseleye artık nihai bir nokta koyulmuş olduğunu da varsayabiliriz. (...) İmge, Gerçeklik ve Kültür'deki; anlam, simge, imge ve yabancılaşma eksenindeki kültürel paganlaşmanın sorgulanması bahsi, devamında gelen Edebiyatın Sırça Kulesi kitabında;vahiy, sanat, ikon ve hakikat kavramlarıyla tahkim edilmiş, her iki kitapta da görsel kültürmerkezli ‘anlamaya yönelik’ derin bir eleştirel bakış görmüştük. Edebiyat Ne Söyler’de ise Cemal Şakar hem ilk iki kitaptaki başat meseleleri derinleştirerek açılımlıyor, hem de kitabın adından da anlaşılacağı üzere ‘edebiyat merkezli’ yeni bir düşünce/eleştiri mevziisi kazarak, sorgulamalarını yeni ve nispeten daha ferah bir alan’a doğru konumlandırıyor. Birbirini tamamlayan ve tanımlayan bu üçlemenin büyük çatısının -doğal olarak- ‘modernite’ ve ‘modernite’nin çıkmazları’ üzerine kurulduğunu da hassaten belirtelim. Modernite’yle hesaplaşmak bu noktada yazar için her üç kitabında da görüleceği üzere; bir derd-i mutlak." (Adıgüzel 2016). Cemal Şakar, metinlerinde ön plana çıkardığı; anlatı yapıları, kurgu, anlatıcı, tema ve dil özellikleri sayesinde mevcut öykü kitaplarıyla Türk öyküsünde 90’lardan başlayıp günümüze gelesiye dek kendine has bir çizgi oluşturmuştur (Gezeroğlu 2017). Bununla birlikte yazar, deneme ve inceleme-eleştiri türünde de başarılı eserler ortaya koyarak Çağdaş Türk Edebiyatı'nda kendine önemli bir yer edinmiştir.

Kaynakça

Adıgüzel, Güven (2016). "Soruları Derinleştirmek Ya Da Edebiyat Ne Söyler?". İzdiham. 27 Şubat 2016.

Gezeroğlu, Senem (2017). "90 Öyküsünün Yeni ve Özgün Sesi: Cemal Şakar". Heceöykü. S. 82.

Güdek, Orhan (2014). “ 'Aykırı Bir Yolculuk': Cemal Şakar'ın Öykücülüğüne Genel Bir Bakış ve Yolculuk Öyküsünün Tahlili". Yaşayan Hikâyemiz (ed. Necati Tonga). İstanbul: Kesit Yayınları. s.243-262.

Narlı, Mehmet (2015). "Cemal Şakar Öyküsünün Geldiği Yer: Biçimin Özgürlüğü/Bilincin Sürekliliği ". Aşkar. S. 33.

Özsaray, Yunus Emre (2015). “Cemal Şakar’ın ‘Zarurat-ı Hamse’ ve ‘Renkler’ Öykülerindeki Mültecilik Teması”. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları. S. 13.

Tosun, Necip (2015). Günümüz Öyküsü. İstanbul: Dedalus Yayınları.

Uçan, Hilmi (2000). "Suda Boğulmak, Aşk ile Yanmak, Güzel İklimlerde Yaşamak, Toprak Olmak ya da Cemal Şakar'ın 'Dört Güzel Şey'i' ". Hece. S.46-47 (Türk Öykücülüğü Özel Sayısı).

Yivli, Oktay (2015). "Cemal Şakar'da Anlatı Düzlemleri ve Perspektif Değiştirmeler". Aşkar. S. 33.

http://www.cemalsakar.com/hakkinda/ [Erişim Tarihi: 20. 07. 2019]

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: İSA KOYUNCU
Yayın Tarihi: 07.08.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Gidenler GidenlerYedi İklim / İstanbul1990Hikâye
Yol DüşleriYedigece Kitapları / İstanbul1996Hikâye
Esenlik ZamanlarıYedigece Kitapları / İstanbul1999Hikâye
PencereHece Yayınları / Ankara2003Hikâye
Yazı BilinciHece Yayınları / Ankara2006İnceleme
HayalperdesiSelis Kitaplar / İstanbul2008Hikâye
HikâyâtFerfir Yayınları / İstanbul2010Hikâye
Sular TutuştuğundaHece Yayınları / Ankara2010Hikâye
Yazının GizledikleriOkur Kitaplığı / İstanbul2010İnceleme
Sel ve KumOkur Kitaplığı / İstanbul2011Hikâye
Edebiyatın Sırça KulesiOkur Kitaplığı / İstanbul2011İnceleme
MürekkepOkur Kitaplığı / İstanbul2012Hikâye
İmge, Gerçeklik ve KültürOkur Kitaplığı / İstanbul2012İnceleme
Sessiz HarflerOkur Kitaplığı / İstanbul2013Antoloji
Portakal Bahçeleriİz Yayıncılık / İstanbul2014Hikâye
Edebiyat Ne Söylerİz Yayıncılık / İstanbul2014İnceleme
Hayal Perdesiİz Yayıncılık / İstanbul2015Hikâye
Hasan Aycın’ın Çizgi’siİz Yayıncılık / İstanbul2016Eleştiri
Karaİz Yayıncılık / İstanbul2016Hikâye
Adı Leyla Olsunİz Yayıncılık / İstanbul2018Hikâye
40 Soruda Türk Öyküsüİz Yayıncılık / İstanbul2018İnceleme
Edebiyatın Doğasıİz Yayıncılık / İstanbul2019Eleştiri
Dile Kolayİz Yayıncılık / İstanbul2018Röportaj

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Dikmen, Ramazand. 5 Şubat 1956 - ö. 10 Nisan 1997Doğum YeriGörüntüle
2Akçay, İsmaild. 02 Ocak 1942 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Ocaktan, Mehmetd. 1955 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Halim Şafakd. 29 Eylül 1962 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5HESEN ABDALLId. 1962 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Serdar Aysevd. 1962 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Gümüş, İsmaild. 05 Temmuz 1938 - ö. 05 Ekim 2015MeslekGörüntüle
8Bele, Tansud. 18 Ekim 1944 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Köksal Alverd. 26 Nisan 1970 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Küçük, Mehmetd. 1952 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Aziza Rüyad. 1968 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Fatma N.d. 26 Aralık 1958 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13CEMAL, Cemal Öztürkd. 1938 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14KUL CEMALİ, Cemal Kılıçd. 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15CEMAL AZMİ TELLİOĞLUd. 1907 - ö. 01.01.1991Madde AdıGörüntüle