CEMÂLÎ, Ahmed

?
(d. 1858? / ö. 1913-1914?)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Ahmet olan âşığın mahlâsı Cemalî'dir. Kör Ahmet veya Parmaksız lakâplarıyla da bilinir. 1858 yılında Konya’nın Çumra ilçesine bağlı Karkın kasabasında doğmuştur (Önder 1990: 243-247). Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı'nda, Ergun ve Uğur’un tespitlerine göre Cemalî, Konya’da Parmaksız lâkabıyla şöhret kazanmıştır. Karkın kasabasında evlenmiştir. İyi saz çalan ve güzel şiirleri bulunan Cemalî’nin koşma ve destanları oldukça ünlüdür. Okur yazar değildir. Ergun ve Uğur, Cemalî’nin 12-13 yıl önce, (1913-1914) Basurcu Agâh Paşa’nın ameliyatı sırasında vefat ettiğini kaydetmektedirler (Ergun-Uğur 1926: 16-18; Gazimihal 1946: 4; M. Halıcı 1985: 12; Yakıcı 1994: 191; Yeniterzi 2001: 88; Ayva 2005: 195-197). Gazimihal ise Cemalî’nin 60 yaşında olduğu hâlde H. 1292/M. 1875 yılında doğduğunu ve H. 1352/M. 1935 yılında öldüğünü kaydetmektedir (Gazimihal 1946: 4; Gazimihal 1947: 56).

Konya Âşıklık geleneği içinde birden fazla Ahmed'in olması bazı karışıklıklara sebep olmuşsa da Cemalî diğerlerinden bariz bir şekilde ayrılmaktadır. Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı’nda Âşık Cemalî’nin 4 koşmasına, bir muammasına ve 12 dörtlükten oluşan bir destanına yer verilmiştir (Ergun-Uğur 1926: 16-18) Bin iki yüz yetmiş birde çekirge/ Kadem bastı mülk-i Karaviran’a mısralarıyla başlayan bu çekirge destanı hecenin 11'li kalıbıyla söylenmiştir. Diğer dört koşması da 11'li hece ölçüsündedir. Âşık Cemalî’nin Türk saz şiiri tarihindeki yerini almasını sağlayan Mehmet Önder de iki yazısında âşığı tanıtmış ve iki şiirine yer vermiştir (Önder 1950: 5; 1990: 244-246). Daha çok destan ve koşma şairidir diyebiliriz. Âşık Cemalî hakkındaki bilgilerimizin sınırlı olması onun edebî şahsiyeti hakkında isabetli bir değerlendirme yapmamızı güçleştirmektedir.

Kaynakça

Ayva, Aziz (2005). Konya Âşıklık Geleneği ve Âşık Ataroğlu Hayatı, Sanatı, Şiirleri ve Şiirlerinin Tahlili. Konya, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi.

Ergun, Sadeddin Nüzhet, Mehmed Ferid Uğur (1926). Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı. Konya: Konya Vilâyet Matbaası.

Gazimihal, Mahmut Ragıp (1946). “Konya Halk Sazcıları III”. Folklor Postası, 2 (15), Nisan, s. 3-6.

Gazimihal, Mahmut Ragıp (1947). Konya’da Musiki. Ankara: Halkevleri Yay.

Halıcı, Mehdi (1985). Konya Sazı ve Türküleri. İstanbul: Özden Matbaacılık.

Önder, Mehmet (1950). “Konyalı Bir Halk Şairi: Cemalî”. Yeni Konya, 9 Eylül, s. 5.

Önder, Mehmet (1990). “Konya’nın Bilinmeyen Halk Şairlerinden Örnekler”. I. Milletlerarası Türk Halk Edebiyatı ve Folkloru Kongresi / 11-12 Ekim 1988, Tebliğler / Konya, Konya, s. 243-247.
Yakıcı, Ali (1994). “Başlangıcından 20. Yüzyıla Kadar Konya’da Âşıklık Geleneği”. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi / Yeni Dönem, 2, Bahar, s. 177-201.

Yeniterzi, Emine (2001). “Tanzimat’tan Cumhuriyet’in İlk Yıllarına Kadar Konyalı Şair ve Yazarlar”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 10, Konya, s. 77-159.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AZİZ AYVA
Yayın Tarihi: 22.04.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MAZLÛMd. ? - ö. 1661-62Doğum YeriGörüntüle
2Berrin Karakaşd. 29 Şubat 1975 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3KÂŞİF, Ömerd. 1831 - ö. 1881Doğum YeriGörüntüle
4MAZLÛMd. ? - ö. 1661-62Doğum YılıGörüntüle
5Berrin Karakaşd. 29 Şubat 1975 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6KÂŞİF, Ömerd. 1831 - ö. 1881Doğum YılıGörüntüle
7MAZLÛMd. ? - ö. 1661-62Ölüm YılıGörüntüle
8Berrin Karakaşd. 29 Şubat 1975 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9KÂŞİF, Ömerd. 1831 - ö. 1881Ölüm YılıGörüntüle
10MAZLÛMd. ? - ö. 1661-62MeslekGörüntüle
11Berrin Karakaşd. 29 Şubat 1975 - ö. ?MeslekGörüntüle
12KÂŞİF, Ömerd. 1831 - ö. 1881MeslekGörüntüle
13MAZLÛMd. ? - ö. 1661-62Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Berrin Karakaşd. 29 Şubat 1975 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15KÂŞİF, Ömerd. 1831 - ö. 1881Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MAZLÛMd. ? - ö. 1661-62Madde AdıGörüntüle
17Berrin Karakaşd. 29 Şubat 1975 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18KÂŞİF, Ömerd. 1831 - ö. 1881Madde AdıGörüntüle