EHLÎ, TAYYİB-ZÂDE EHLÎ EFENDİ

(d. ?/? - ö. 1600/1009)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul’da doğdu. Asıl adı Mehmed’dir. Galata kadısı Remzî Çelebi’nün torunu, Edirneli Kadı Tayyib Efendi’nin de oğludur. Bu yüzden Tayyib-zâde sanıyla meşhur oldu. Aynı zamanda Âşık Çelebi’nin de akrabasıdır. Ehlî, öğrenimini tamamlayarak Hoca-zâde Şems Çelebi’den mülazım olduktan sonra Edirne’de Sultaniye Medresesi’nde müderrisliğe başladı. Bir müddet görev yaptıktan sonra  kadılık mesleğine geçti. Nev’i-zâde Atâyî, Ehlî’nin Vardar Yenicesi ve Serez’de kadılık yaptıktan sonra 1009/1600 yılında Rodos kadılığı esnasında burada öldüğünü belirtir (Özcan 1989: 446). Ancak Riyâzî, Ehlî’nin ölüm yeri olarak Mısır’ı gösterir (Riyâzî vr. 44a). Riyâzî ve Fâizî de Ehlî’nin ölüm tarihi olarak 1009/1600 yılında hem-fikirdir (Riyâzî vr. 44a, Kaf-zâde Fâ’izî vr. 11b). “Rahmet ide rûh-ı Ehlîye Allâh” mısraı şairin ölümüne tarih düşürülmüştür.

Faizî, Ehlî’nin Dîvân sahibi olduğunu (Kaf-zâde Fâ’izî vr. 11b), Mehmed Süreyyâ da şairin Hüsn ü Dil adında bir mesnevisinin bulunduğunu belirtir (Akbayar 1998: 446). Ancak şairin her iki eseri de şimdilik elde değildir. Fakat çeşitli mecmualarda şiirlerine rastlanmaktadır.

Kaynaklar, Ehlî’nin şairliğinden övgüyle bahsederler. Âşık Çelebi, Ehlî’nin devrindeki şairlerin aksine kadın düşkünlüğü gibi bazı kötü alışkanlıklardan uzak olduğunu söyleyerek onun gıpta edilecek şiirler yazdığını söyler (Kılıç 2010: 404). Hasan Çelebi ise Ehlî’nin  tasavvufi ilimlere merak saldığını ve bu alanda şöhreti yakaladığını söyleyerek yazdığı hoş ve nazik şiirlerle şairler arasında meşhur olmayı başardığını ifade eder (Eyduran 2009: 161-62). Nev’i-zâde Atâyî de şairin şiirdeki başarısını onu İran’ın ünlü şairlerinden Selman ve Ehlî’ye denk tutarak açıklamaya çalışır (Özcan 1989: 446).

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1998). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî (Yâhud Tezkîre-i Meşâhir-i Osmânî). C. 2. İstanbul: Kültür Bakanlığı-Tarih Vakfı Ortak Yay.

Ergun, Sadettin Nüzhet (1936). Türk Şairleri. C. 3. İstanbul.

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2008). Beyânî, Tezkîretü’ş-Şu’arâ. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83502/beyani----tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi: 01.02.2014].

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin B. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi: 01.02.2014].

İpekten, Halûk, M. İsen, R. Toparlı, N. Okçu ve T. Karabey (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: Akçağ Yay.

Kaf-zâde Fâ’izî, Zübdetü’l-Eş’âr. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Belediye 11. vr. 11b-12a.

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ-İnceleme-Metin. C. 1. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Ens. Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2. Ankara: Bizim Büro Yay.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri “Şakâyık-ı Nev’i-zâde”. İstanbul: Çağrı Yay.

Riyâzî, Riyâzu’ş-Şu’arâ. Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu, 06 Hk 1275. vr. 22b-23a.

Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî, Gülşen-i Şu’arâ (İnceleme-Metin). Ankara: AKM Başkanlığı Yay.

Şemseddin Sâmî (1314). Kâmûsu’l-Âlâm. C. 2. İstanbul: Mihran Matbaası.

Zavotçu, Gencay (2009). Zehr-i Mâr-zâde Seyyid Mehmet Rızâ, Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Tezkiresi. Ankara: KTB. Yay. E-kitap:, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83506/zehr-i-mrzade-seyyid-mehmed-riza---tezkire-i-riza.html. [Erişim Tarihi: 01.01.2014].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Yayın Tarihi: 21.02.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Musavver levh-i dilde nakş-ı yâr-ı bî-misâlüm var

Gönül eglencesi bir sûret-i zîbâ cemâlüm var

Gam-ı mâzîden el çekdüm visâli itdüm istikbâl

Hayâl-i vasl-ı yâr ile benüm bir özge hâlüm var

Bana sermâye ancak gam durur bâzâr-ı ‘ışk içre

Metâ’-ı gussadan özge ne mâlum ne menâlüm var

Meger âb-ı revânumdan bulupdur perveriş benzer

Zemîn-i sînede pür bergi tîründen nihâlüm var

N’ola Mecnûn gibi deşt-i belâda zâr olam Ehlî

Ki bir Leylî-sıfat sâhib-cemâl-i bâ-kemâlüm var

Bilgin, Üzeyir (2002). Pervâne Beg Nazire Mecmuası (131a-164b). Transkripsiyonlu ve Edisyon Kritikli Metin. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. 39.

xxx

Salup dil fülkini ‘ummâna kıldum var mı bir bâd

Muhâlif rûzgâr olursa olsun her çe bâd-â-bâd

xxx

Yâre sormışlar beni ol bî-vefâ çıkmış bilmiş

Sana ‘âşıkdur dimişler bilmezen anı dimiş

xxx

Kopar fitne kadem bassa o kaddi serv bâg üzre

Kıyâm-ı kâmetin görse cihân kalkar ayag üzre

xxx

Zulmi az eylese ey dil o perî cânun idi

Cevri insâf ile itse hele cânânun idi

xxx

Bagrumı yakdı dile nâr-ı mahabbet düşdi

N’ola âh eyler isem câna harâret düşdi

Seyr kıldum ten-i sîminini hammâm içre

‘Arz-ı hâl eyledüm ol dil-bere halvet düşdi

xxx

Yolda eyler bizi görmezlenüp eflâke nazar

Gitdi ol şâh-ı kerem eylemedi hâke nazar

xxx

Ser-i kûyundan ayrılmam felek bir yane salmazsa

Yolunda ölmedür kasdum eger Hak cânum almazsa

xxx

Cânı bir düşnâmuna virdüm senün ey bî-vefâ

Gel ziyân görmezsen andan anı al da sun bana

xxx

Bilmez sırr-ı miyânını hayâlât Ehlî

Açmaz râz-ı lebin keşf ü kerâmât ehlî

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin B. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi: 01.02.2014]. 162-63.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Dede, Hüseyin Avnid. 1954 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Selma Rızad. 5 Şubat 1872 - ö. 5 Ekim 1931Doğum YeriGörüntüle
3SIDKÎ (SITKÎ HATUN), Emetullah Hanımd. ? - ö. 1703-04Doğum YeriGörüntüle
4Dede, Hüseyin Avnid. 1954 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Selma Rızad. 5 Şubat 1872 - ö. 5 Ekim 1931Doğum YılıGörüntüle
6SIDKÎ (SITKÎ HATUN), Emetullah Hanımd. ? - ö. 1703-04Doğum YılıGörüntüle
7Dede, Hüseyin Avnid. 1954 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Selma Rızad. 5 Şubat 1872 - ö. 5 Ekim 1931Ölüm YılıGörüntüle
9SIDKÎ (SITKÎ HATUN), Emetullah Hanımd. ? - ö. 1703-04Ölüm YılıGörüntüle
10Dede, Hüseyin Avnid. 1954 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Selma Rızad. 5 Şubat 1872 - ö. 5 Ekim 1931MeslekGörüntüle
12SIDKÎ (SITKÎ HATUN), Emetullah Hanımd. ? - ö. 1703-04MeslekGörüntüle
13Dede, Hüseyin Avnid. 1954 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Selma Rızad. 5 Şubat 1872 - ö. 5 Ekim 1931Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15SIDKÎ (SITKÎ HATUN), Emetullah Hanımd. ? - ö. 1703-04Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Dede, Hüseyin Avnid. 1954 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Selma Rızad. 5 Şubat 1872 - ö. 5 Ekim 1931Madde AdıGörüntüle
18SIDKÎ (SITKÎ HATUN), Emetullah Hanımd. ? - ö. 1703-04Madde AdıGörüntüle