FERDÎ

(d. ?/? - ö. 1555/962)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmed’dir. “Kuloğullarından” , babası gibi yeniçeri olan şair, İstanbul’da doğdu. Kanunî Sultan Süleyman bendelerindendir. Yeniçeri ağası Mustafa Ağa’nın yanında bulundu. Şuarâ tezkirelerinde şairin sadece genç yaşta öldüğü bildirilmektedir. Ferdî hakkında en çok bilgi veren Meşâirü’ş-Şu’arâ’da somut bilgilerden ziyade şairin gönül ilişkileriyle ilgili pek çok anekdota yer verilir. Âşık Çelebi’ye ve muhtemelen ondan naklen Âlî’ye göre Ferdî, başından geçen pek çok maceradan sonra yeniçeri kâtibi Şehabeddin Bey’in yanına gitti. Şehabeddin Bey’in ölümünden sonra sekban ve yayabaşı olup bölüge girdi. Yirmi beş akçe ile silahdar oldu. Bir ara danişmendliğe heves ettiyse de tam bu sıralarda esrar içmeye müptela olarak danişmendliğe devam edemedi. 962 yılı Ramazan ayının sonlarında (Ağustos 1555) ata binerken düşerek öldü. Şairin ölüm tarihi Edirneli Nazmî Divanı’ndaki bir tarih manzumesine göre (Avşar 1998: XXX) H. 958/1551/1552 görünmemektedir. Ancak daha ilginç olanı, tezkiresini 1546 yılında yazan Latîfî’nin şairden “Bu asr içinde fevt oldı.” diye bahsetmesidir. Bütün bu karmaşa içinde Âşık Çelebi’ye itibar etmek gerektiğini düşünüyoruz. Zira anlattığı uzun hikâyelerden Âşık Çelebi’nin şairi bizzat ve yakından tanıdığı anlaşılmaktadır. Kaynaklar müştereken genç yaşta öldüğünden bahsettiklerine göre 16. yüzyılın ilk çeyreğinin başlarında doğmuş olması gerekir. Kaynaklarda özellikle “güzelliği” vurgulanır. Bir cinayet işlediği de hakkında yazılanlar arasındadır. Tezkirelerde şairi sanat yönü hakkında fazla malumat yoktur. Latîfî, zamanında şiirlerinin meşhur olduğunu ve ilgi gördüğünü söyler. Pervâne Bey Mecmuası’nda iki, Edirneli Nazmî’nin Mecma’u’n-Nezâ’ir’inde bir adet şiiri yer almaktadır.

Kaynakça

Avşar, Ziya (1998). Edirneli Nazmî Hayatı-Edebî Kişiliği-Eserleri-Türkî-i Basît. Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Canım, Rıdvan (hzl.) (2000). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzemâ. Ankara: AKM Yay.

"Ferdî” (1979). Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 3. İstanbul: Dergâh Yay. 192.
İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.
Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ (İnceleme-Metin). İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay.
Köksal, M. Fatih (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf. [erişim tarihi: 20.03.2013]  
Köksal, M. Fatih (2004). “Ferdî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. C. 4. Ankara: AKM Yay. 43-44.
Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâ’ilî. Ankara: Bizim Büro Yay.
Kutluk, İbrahim (hzl.) (1978). Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay.  
Pervâne Bey. Mecmû’a-i Nezâ’ir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat No. 406, vr. 124a, 531b, 551a.
Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. Matbaa-i Âmidî, İstanbul.
 

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 06.09.2013

Eserlerinden Örnekler

  GAZEL

 Mâlik-i deşt-i gam[a] göz yaşları asker yiter

 Başına gerd-i semend-i dil-rübâ efser yiter

 Çeşme-i la’l-i lebi ol yâr-ı gendüm-gûnumuñ

 Cennet-i hüsninde âdem olana Kevser yiter

 Oluyorken derd ü hecr ile cihânda çeşm-i ter

 Gûşe-i mihnetde yârân üstüme aglar yiter

 Bitmesün şimşâd u serv açılmasun gülşende gül

 Dehr içinde baña ruhsâr u kad-i dil-ber yiter

 Ferdiyâ evsâf-ı hattın râst tahrîr itmege

 Reglerüm cân safhasına yir yirin mıstar yiter

(Köksal 2012, s.801)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Mina Urgand. 01 Mayıs 1915 - ö. 15 Haziran 2000Doğum YeriGörüntüle
2REŞÎD, Kırîmî-zâde Ahmed Reşîd Efendid. ? - ö. 1862Doğum YeriGörüntüle
3RAHÎMÎ, Habeşîzâde Abdurrahîm Rahîmî Beyd. ? - ö. 25 Kasım 1727Doğum YeriGörüntüle
4Mina Urgand. 01 Mayıs 1915 - ö. 15 Haziran 2000Doğum YılıGörüntüle
5REŞÎD, Kırîmî-zâde Ahmed Reşîd Efendid. ? - ö. 1862Doğum YılıGörüntüle
6RAHÎMÎ, Habeşîzâde Abdurrahîm Rahîmî Beyd. ? - ö. 25 Kasım 1727Doğum YılıGörüntüle
7Mina Urgand. 01 Mayıs 1915 - ö. 15 Haziran 2000Ölüm YılıGörüntüle
8REŞÎD, Kırîmî-zâde Ahmed Reşîd Efendid. ? - ö. 1862Ölüm YılıGörüntüle
9RAHÎMÎ, Habeşîzâde Abdurrahîm Rahîmî Beyd. ? - ö. 25 Kasım 1727Ölüm YılıGörüntüle
10Mina Urgand. 01 Mayıs 1915 - ö. 15 Haziran 2000MeslekGörüntüle
11REŞÎD, Kırîmî-zâde Ahmed Reşîd Efendid. ? - ö. 1862MeslekGörüntüle
12RAHÎMÎ, Habeşîzâde Abdurrahîm Rahîmî Beyd. ? - ö. 25 Kasım 1727MeslekGörüntüle
13Mina Urgand. 01 Mayıs 1915 - ö. 15 Haziran 2000Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14REŞÎD, Kırîmî-zâde Ahmed Reşîd Efendid. ? - ö. 1862Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15RAHÎMÎ, Habeşîzâde Abdurrahîm Rahîmî Beyd. ? - ö. 25 Kasım 1727Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Mina Urgand. 01 Mayıs 1915 - ö. 15 Haziran 2000Madde AdıGörüntüle
17REŞÎD, Kırîmî-zâde Ahmed Reşîd Efendid. ? - ö. 1862Madde AdıGörüntüle
18RAHÎMÎ, Habeşîzâde Abdurrahîm Rahîmî Beyd. ? - ö. 25 Kasım 1727Madde AdıGörüntüle