GAMBER/GAMBER KOŞAÇAYLI, Gamber Hakirî

(d. 1955 / ö. ?)
âşık, şair, araştırmacı, yazar
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1955’te Koşaçay (Miyandap)’ın Mescit köyünde doğan ve ilk eğitimini köyünde tamamlayan Âşık Gamber Hakirî’nin babası Âşık Sadık, Koşaçay’ın tanınmış âşıklarındandır ve bu durum onun âşıklık geleneğine ilgi duymasını sağlar (1).

19-20 yaşlarında şiir yazmaya başladığını söyleyen ve 12 yıl boyunca “Şebehhanlık (İmam Hüseyin’i Anma Tiyatrosu)”ta başkanlık yapan Âşık Gamber Hakirî, ilk olarak buradaki programlarda İmam Hüseyin hakkında okunan şiirleri yazıya geçirir (1). Yine bu süre zarfında birçok mersiye de yazar (Kafkasyalı 2009: 135).

1982’de Melikkendli Âşık Nusret Feal’in yanında saz ve âşıklık eğitimi almaya başlayan âşık, eğitimini tamamladıktan sonra âşıklık yapmaya başlar (1; Esedi vd. 2014: 342; Kafkasyalı 2009: 134; Shamsizadehmaleki 2014: 88). Günümüzde Urmiye, başta olmak üzere İran’ın diğer bölgelerindeki Türk muhitleri hakkında araştırma yapan, usta malı destanları yazıya geçirip yayımlamaya ve buradaki âşıklarla programlar hazırlayan, onların şiir ve destanlarını kaset ve CD’lere kaydettiren Âşık Gamber Hakirî, şiirlerinde “Gamber, Âşık Gamber ve Âşık Gamber Koşaçaylı” mahlaslarını kullanmaktadır.

1995'te Urmiye’ye göç eden Âşık Gamber Hakirî; burada âşıklar, âşık edebiyatı ve âşık destanları hakkında araştırmalar yapmaya başlar. Bu araştırmalarının bir kısmını “Dollu Mustafa (Yaşayışı-Şiirleri) (Hamid Şafii ile birlikte)”, “Eller Bizimdir (Koşaçaylı Âşık Kamber'in Seçilmiş Eserleri)”, “İran Âşıkları (Behram Esedi ile birlikte)”, “Azerbaycan Âşık Destanları (Behram Esedi ile birlikte)”, “Men Ba İnkilab Bozurg Şodem (Türkçesi: Ben Devrim İle Büyüdüm)” ve “Garbi Azerbaycan ve Âşıklar Mektebi” adlı kitaplarında toplayıp yayımlar (1; Esedi vd. 2014: 342).

Şebehhanlık’ta başkanlık yaptığı dönemde mersiye yazdığını söyleyen Âşık Gamber Hakirî’nin yarattığı âşık tarzı şiirlerinde de ehlibeyt, özellikle de İmam Hüseyin sevgisi, sıkça karşımıza çıkmaktadır (1).

İran’daki birçok Türk âşığının aksine İslam Devrimi’nin savunucularından biri olan Âşık Gamber Hakirî, 2009'da yayımladığı “Men Ba İnkilab Bozurg Şodem (Ben Devrim İle Büyüdüm)” adlı hatıra kitabında Batı Azerbaycan Eyaleti’nin İran İslam Devrimi’nin öncesi ve sonrasını mukayese etmektedir. Âşık Gamber Hakirî, İran devletinin günümüzdeki yönetim sisteminin savunucularındandır ve bu düşüncesi, onun şiirlerine de sirayet etmiştir. Türk olduğunu ve yaşadığı coğrafyanın Azerbaycan toprağı olduğunu bilip kabul eden âşık, şiirinde: “Koca Zerduşt, Dede Korkut, Nesimî'den yadigâr/ Şehriyarlar, Elesgerler, Fuzuliler kaldılar/ Âşık Ganber Koşaçaylı sözün söyler aşikâr/ İranlıyam, Türkü dilli, Azerbaycan oğluyam” diyerek İranlı olduğunu da özellikle vurgular (1).

Onun bir şiirinde Türklüğü öne çıkardığını da görürüz. Şiirlerinde Türk olduğunu özellikle dile getiren Hakirî; mensubu olduğu milletinin, millî hasletlerine sahip çıkması gerektiğini dile getirir (Kafkasyalı 2007: 120).

Günümüzde Urmiye’de yaşayan Gamber Hakirî, âşıklığı dışında İran Türkleri âşıkları hakkında araştırmalar yapmaya devam etmektedir.

Kaynakça

1: http://gencashiqlar.blogfa.com/post/30 [erişim tarihi: 22.12.2018].

Esedi, Behram, Ahmed Esedi (1393/2014). Söz Mülkünün Şairleri (Şairan Serzemin Sohen). yyy.

Kafkasyalı, Ali (2007). İran Türk Âşıkları ve Millî Kimlik. Erzurum: Eser Ofset.

Kafkasyalı, Ali (2009). İran Türkleri Âşık Muhitleri. 2. Baskı. Erzurum: Salkımsöğüt Yay.

Shamsizadehmaleki, Maliheh (2014). Urmiye Âşıklık Geleneği ve Âşık Garip Hikâyesi İncelemesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. FAZIL ÖZDAMAR
Yayın Tarihi: 11.01.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Dollu Mustafa (Yaşayışı-Şiirleri)Neşr-i Ahter / Tebriz1381/2002İnceleme
Eller Bizimdir (Koşaçaylı Âşık Kamber'in Seçilmiş Eserleri)Yaz Neşriyat / Urmiye1382/2003Şiir
İran ÂşıklarıYaz Neşriyat / Urmiye1384/2005İnceleme
Azerbaycan Âşık DestanlarıYaz Neşriyatı / Urmiye1384/2005Hikâye
Men Ba İnkilab Bozurg ŞodemNigar Endişe / Kum1388/2009Hatıra
Garbi Azerbaycan ve Âşıklar MektebiUrmiye / Yaz Neşriyatı1397/2018İnceleme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1NİSE MÜRSELİ KIZId. 1870 - ö. 1945Doğum YeriGörüntüle
2ENGİNİ, Hürü Aşand. 05.01.1957 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3BİLAL, Bilal Mustafaoğlu Mikayılovd. 12.03.1872 - ö. 26.11.1937Doğum YeriGörüntüle
4GÜLKAYA, Kaya Kızıltuğd. 1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Ünver, Serdard. 01 Ocak 1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6HÜRREMî, Emine Uğurd. 1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7(VAĞINDALI) İMDAT/İMDADÎ, İmdat Sancard. 1955 - ö. ?MeslekGörüntüle
8Yiğitler, Hüseyin Zekaid. 20 Ağustos 1940 - ö. Ağustos 2004MeslekGörüntüle
9FAHRİ ÇAVUŞ, Fahri Yazıcıd. 1900 - ö. 1966MeslekGörüntüle
10AVŞARîd. 1934 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11ÜLKER, Hümmet Elioğlu Elizaded. 1907 - ö. 1941Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12GUFRANÎ, Durmuş Alid. 1864 - ö. 1926Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13HÂKİRÎ, Süleymand. ? - ö. 1718Madde AdıGörüntüle
14HAKÎRÎ, Mehmed Hakîrî Efendid. ? - ö. 1772-73Madde AdıGörüntüle