Mahmut Makal

(d. 01 Ocak 1930 / ö. 10 Ağustos 2018)
Yazar, Öğretmen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Aksaray’a bağlı Gülağaç ilçesinin Demirci köyünde doğdu. 1937’de köyüne yapılan ilkokula kaydoldu. 1943'te Konya sınırları içinde yer alan İvriz Köy Enstitüsü’nde öğrenimine devam etti. 1947'de enstitüden mezun olunca kendi köyüne yakın Aksaray’a bağlı Nurgöz köyünde öğretmenlik yapmaya başladı. Başta görev yaptığı Nurgöz köyü olmak üzere, köyü anlatan yazılar yazdı ve bu yazılar her ay Varlık dergisinde yayımlandı. Köyü anlatan bu yazı dizisinin ilki 1948’in Mayıs ayında yayımlandı ve tamamı 1950’de de Bizim Köy adıyla kitaplaştırıldı. Kitap çıktıktan üç ay sonra tutuklandı ama ceza almadı. Altı yıl köy öğretmenliği yapan Makal, Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü’nde yükseköğrenime başladı. Antalya, Adana ve Ankara’da ilköğretim denetmenliği yaptı. 1962’de İngiltere’de bulundu. 1965’te Fransa’da sosyoloji eğitimi aldı. 1965 seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi’nden İstanbul adayı oldu ama seçilemedi. 1968’de öğretmenlikten istifa etmek zorunda kaldı. 1971-1972 yılları arasında Venedik Üniversitesi'nde Türk Dili ve Edebiyatı dersleri verdi. 1979’da dönemin Kültür Bakanı Ahmet Taner Kışlalı tarafından danışman olarak atandı. Kültür Yüksek Kurulu üyeliği ve sekreterliği yaptı. 12 Eylül 1980’de bir süre Almanya’da kaldı.

Bugüne kadar Mahmut Makal’ın çeşitli türde pek çok kitabı yayımlandı. Kitaplarından bazıları Almanca, Fransızca, İngilizce ve İtalyanca başta olmak üzere pek çok dile çevrildi. Ayrıca Makal, 1966’da UNESCO’nun “Tüm Kitaplarıyla Dünya Kültürüne Hizmet Ödülü” ve 1967’de Türk Dil Kurumu’nun “Dile Hizmet Ödülü”nü aldı. UNESCO tarafından dünya gençliğine örnek insan olarak seçildi. Ankara'da öldü.

Mahmut Makal edebiyat dünyasına İvriz Köy Enstitüsü'nde öğrenciyken yazmaya başladığı şiirleri ile adım attı. Öğrencilik yıllarında yazdığı şiirler Türke Doğru, İvriz, Yayla, Ülkü ve Ekekon dergilerinde yayımlandı. Ama onun adını duyuran düzyazıları olmuştur. Kendisi de bir köy çocuğu olan yazar, İvriz Köy Enstitüsü'nden mezun olup da Nurgöz köyünde öğretmenlik yapmaya başlayınca hem kendi köyünde hem de öğretmenlik yaptığı köyde tanık olduklarını gerçekçi bir anlayışla "Bir Köy Öğretmeninin Notları" başlığı altında 1948-1949 yılları arasında Varlık dergisinde yayımlamaya başladı. Bu yazılar, döneminde çok ses getirdi. İlk kez köy ve köylü bu kadar gerçekçi anlatılmıştı. O zamana kadar köy hayatı kırlar, çimenler, besili hayvanlar, mutlu ve yüzünden sağlık akan köylülerden müteşekkilmiş gibi hem romanlarda hem de şiirlerde anlatılırken Mahmut Makal, bambaşka bir anlayışla fakirlik, pislik, cahillik dolu köy ve köylü hayatından bahsetmeye başlar. Bu yüzden siyasi olarak sıkıntılar da yaşayan yazarın en büyük katkısı gerçekçi köy edebiyatının doğmasına olur. Varlık'ta yayımlanan bu yazı dizisini, yazar Bizim Köy adıyla kitaplaştırır. Kitabının roman olarak anılmasından özellikle çekinen yazar, eserinin gördüklerinden ve yaşadıklarından oluştuğunu açıklamaları ile her fırsatta vurgular. Bu eser ile dönemin yazarları arasında gerçekçi bir köy edebiyatı anlayışı başlar. Artık köy, tutucu anlayışları, fakirliği, cinsel sapkınlıkları, dini yanlış anlamaları, siyasi haklarını bilmeyişleri, ağa ya da muhtar baskısı altında hayatını geçiren köylüler olarak edebiyata girer.

Bizim Köy'le ismini duyuran yazar aslında bu eser ile hayat boyu devam edeceği edebî çizgisini de ilan etmiş olur. Yazar bütün eserlerini eğitim sorunları ve köylülerin yaşayışı üzerine inşa eder. Eserlerinde Anadolu gerçekliğinin toplumsal ve kültürel kaynaklarından beslenir. Toplumcu gerçekçi bir anlayış ile eserler veren yazar için temel mesele topluma fayda sağlayacak, onları değiştirip dönüştürecek eserler vermektir. Bu yüzden eserlerinin dili anlaşılır, anlatımı sürükleyicidir. Bir röportajında toplumsal meseleleri işlemeyen, bireyi merkez alan edebiyatı "kem küm edebiyatı" olarak adlandırdığını ifade etmiştir. Makal'a göre toplumcu sanat anlayışı, yaşadığı çağın sosyal gerçekliğini anlatmalıdır. Bu yüzden de eserleri anı-hikâye tarzında yazılmıştır. Öğretmenlik yaptığı, yaşadığı köy ve eğitim anılarını eserlerinde işlemiştir.

Kaynakça

Akıncı, Gündüz (1961). Türk Romanında Köye Doğru. Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yay.

And, Metin (1955). “Toplum Bilimci Makal (Mahmut)”. Forum Dergisi. C. 3. S. 28. s. 15-20.

Ay, Behzat (1970). “Mahmut Makal ile Bir Konuşma”. Varlık Dergisi. C. 38. S. 756. s. 12.

Bayrak, Mehmet (1978). Köy Enstitülü Yazarlar Ozanlar. Ankara: Töb-Der Yay.

Binyazar, Adnan (1978). “Konuşma: Mahmut Makal'la”. Türk Dili Dergisi. C. 37. S. 320. s. 429-234.

Doğan, M. Mahzun (1993). “Mahmut Makal'la Söyleşi”. Çağdaş Türk Dili Dergisi. C. 5. S. 60. s. 7-13.

Kaplan, Ramazan (1997). Cumhuriyet Dönemi Türk Romanında Köy. Ankara: Akçağ Yay.

Makal, Mahmut (1960). “Gençliği Okutmak”. Türk Dili Dergisi. C. 10. S. 110. s. 68-70.

Şeker, Aziz (?). “Köy Enstitülerinin Yetiştirdiği Bir Ulu Çınar Mahmut Makal ile Bir Söyleşi”. http://www.sosyalhizmetuzmani.org/koyensutu.htm. (Erişim Tarihi: 30.08.2018)

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. CENNET ALTUNDAŞ
Yayın Tarihi: 19.12.2018
Güncelleme Tarihi: 07.11.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Bizim KöyVarlık Yayınları / İstanbul1950Deneme
KöyümdenVarlık Yayınları / İstanbul1952Deneme
Hayal ve GerçekVarlık Yayınları / İstanbul1952Deneme
Memleketin SahipleriVarlık Yayınları / İstanbul1954Deneme
Kuru SevdaVarlık Yayınları / İstanbul1957Hikâye
17 NisanYeditepe Yayınları / İstanbul1959Deneme
Köye GidenlerKöy ve Eğitim Yayınevi / Ankara1959Hikâye
Kuru Sevda Kalkınma MasalıVarlık Yayınları / İstanbul1960Deneme
Eğitimde Yolumuz NereyeÖğretmen Dergisi Yayınları / Ankara1960Deneme
İplik Pazarıİmece Yayınları / Ankara1964Hikâye
Kamçı Teslimiİnkılap ve Aka / İstanbul1965Deneme
Ötelerin HavasıSelvi Yayınları / Antalya1965Hatıra
Halktan Ayrı Düşenlerİnkılap ve Aka Kitapevleri / İstanbul1965Diğer
Köpeksiz Köyİnkılap ve Aka Kitapevleri / İstanbul1965Diğer
Yer Altında Bir AnadoluMay Yayınları / İstanbul1968Hatıra
Bu Ne Biçim Ülke?Öncü Kitapevi / İstanbul1968Diğer
Zulüm Makinesi-Öğretmen KıyımıMay Yayınları / İstanbul1969İnceleme
Kokmuş Bir DüzendeBizimköy Yayınları / Ankara1970Diğer
Açlık PınarıTelliağaoğlu Yayınevi / Ankara1973Diğer
Karanlığı ZorlayanlarYeni Büyük Dağıtım / İstanbul1976Hatıra
DeğişenlerTroya Yayıncılık / İstanbul1976Deneme
Köy Enstitüleri ve ÖtesiÇağdaş Yayınları / İstanbul1979Deneme
Bir İşçinin GünlüğündenTekin Yayınevi / İstanbul1980Hatıra
Ağlatı17 Nisan Yayınları / Ankara1989Deneme
Faust'un DediğiGörkem Yayınları / İstanbul1990Hatıra
Anımsı AcımsıGörkem Yayınları / İstanbul1990Hatıra
Bozkırdaki KıvılcımBaşak Yayınları / Ankara1992Deneme
Deli Memedin TürküsüBaşak Yayınları / Ankara1993İnceleme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1TOGANÎ, Şeyh Toganî Ahmed Deded. ? - ö. 1630-31Doğum YeriGörüntüle
2SAİD EMRE, Molla Sadeddind. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Nahit Eruzd. 20 Ekim 1936 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Tahsin Saraçd. 1 Ocak 1930 - ö. 29 Haziran 1989Doğum YılıGörüntüle
5İlyas Halild. 1 Mayıs 1930 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6ŞEVKİ HALICId. 1930 - ö. 2015Doğum YılıGörüntüle
7Petri Moysed. 1951 - ö. 6 Ekim 2018Ölüm YılıGörüntüle
8İSMETÎ/İSMET/İSMET NAMLI, Abdülkadir Namlıd. 18.10.1934 - ö. 04.03.2018Ölüm YılıGörüntüle
9Ahmet Bahçevand. 1946 - ö. 24 Nisan 2018Ölüm YılıGörüntüle
10Ali Kemal Balkanlıd. 1900 - ö. 1992MeslekGörüntüle
11Abbas Gökçed. 1927 - ö. 20 Aralık 2014MeslekGörüntüle
12Lütfullah Sami Akalınd. 2 Kasım 1924 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Didem Uslud. 19 Haziran 1954 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Nilgün Asland. 1966 - ö. 9 Nisan 2015Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Belkıs İbrahimhakkıoğlud. 15 Mayıs 1950 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Mahmut Ayazd. 05 Mayıs 1962 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Recaizade Mahmut Ekremd. 1 Mart 1847 - ö. 31 Ocak 1914Madde AdıGörüntüle
18Mahmut Kıratlıd. 1929 - ö. 1988Madde AdıGörüntüle