RÂSİH, Balıkesirli Râsih Ahmed Bey

(d. ?/? - ö. 1731/1144)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Râsih Ahmed Bey, Zağnos Paşa’nın muhtemelen ikinci batından torunu olan Sinan Paşa ile Vezir İlyas Paşa’nın kızı Hatîce Hatun’un dört çocuğundan ikincisi olarak Balıkesir’de dünyaya geldi. Sinan Paşa-zâde olarak da bilinen Râsih Ahmed Bey çeşitli devlet hizmetlerinde bulunduktan sonra 1118/1706-07 yılında Balıkesir’e döndü ve toplam 38 sene Zağnos Paşa vakıflarının mütevelliliğini yürüttü. Biri erkek, üçü kız olmak üzere dört çocuk sahibi olan şair, ihtiyarlık vaktinde 14 Rebiülevvel 1144/16.09.1731’de memleketi Balıkesir’de vefat etti. Kabri Zağnos Paşa Camii haziresindeki aile mezarlığındadır. Mezar taşının kitabesinden hacı, baş kısmındaki şekilden hem yönetici hem de ilmiye sınıfından olduğu anlaşılan Râsih Ahmed Bey’in bilinen eserleri şunlardır:

1. Dîvân: Bir nüshası 13 varak olup İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Türkçe Yazmaları K.93/1’de kayıtlıdır. İstanbul Üniversitesi Ktb. T. 391/7'de kayıtlı nüshasında 1 na't, 34 gazel, 1 tahmis, 1 müseddes, 7 rubai, 15 kıta ve 9 beyit mevcuttur. Bu hâliyle bir dîvânçe görünümündedir.

2. Fâlü’s-Sa’âde: Gizli ilimler, kehanet, tasavvuf ve tarikat gibi konuları içeren eser 1106’da müellif tarafından 58 varak olarak ortaya konmuştur. Müellif hattı olan bu eser, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Barkod No:NEKTY10278 ve 133.3 yer numarasıyla kayıtlıdır. Eserin bilinen iki nüshasından biri Balıkesir İl Halk Kütüphanesi 10 Hk 567’de, diğeri Mısır Millî Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Timuriye 2611’de kayıtlıdır.

3. Vasf-ı Ashâb-ı Kehf ve Rakîm: Ashâb-ı Kehf hakkında yazılmış bir mesnevidir. İki nüshası Topkapı Sarayı Müzesi Türkçe Yazmaları R. 1495 ve R. 1499'da kayıtlıdır.

4. Bürûcü'n-Nücûm: Ashâb-ı Kiram hakkında yazılmış dört makaleden müteşekkil bu eser Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. No: A. 3610'da kayıtlıdır.

5. Bülgatü’l-Ahbâb: Eserin bir nüshası, 172 varak olup 1118/1706 tarihinde yazılmıştır. Bu eser İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Barkod No:NEKTY03284 ve 8.001.5 yer numarasında kayıtlıdır. Diğer nüsha ise “İslâm Dini-Mevize ve Hutbeler” konulu olup Mısır Millî Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Maârifi Mütenevviâti Türkî 6’da kayıtlı ve 114 varaktan müteşekkildir.

6. Bülgatü’z-Zürefâ: Tasavvuf ve tarikatları konu edinen bu eser, 114 varaktan ibaret olup Kahire’de Hidiv Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Bölümünde 9071 numarada kayıtlıdır.

7. Lûgatü’l-Ahbâb: Varlığını Muharrem Eren’in, Zağnos Paşa adlı eserinden öğrendiğimiz bu eserin adına başka herhangi bir kaynakta rastlanılmamıştır.

8. Bülegâtü'l-Ahbâb: Görgüye dair kaleme alınmış mensur bir eserdir. Süleymaniye Ktp. No: 2246 ve İstanbul Üniversitesi Merkez Ktp. No: T. 8887, 8888, 8891’de kayıtlı nüshaları bulunmaktadır.

9. Hulasa-i Bülgatü'l-Ahbâbi ve'n-Nevâdir: Edebiyat araştırmaları ile ilgili olduğu bilinen bu eser, 163 varaktan ibaret olup 1118/1706 tarihinde yazılmıştır. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Barkod No: NEKTY01491 ve 8 yer numarasında kayıtlıdır.

Râsih Ahmed Bey, bir nazire olarak yazdığı 'üstüne' redifli şiiriyle tanınmıştır. Bu şiiriyle, aralarında Necâtî Bey, Lâmi’î Çelebi, Bâkî ve Nedîm gibi üstatların da nazirelerinin bulunduğu 48 gazeli gölgede bırakarak yaygın bir şöhrete ulaşmış, Nedîm’den Yahya Kemal’e, ondan Attila İlhan’a kadar büyük ustaların takdir ve hayranlığını kazanmıştır. Safâyî, İsmail Belîğ ve Şeyhî Mehmed Efendi gibi kimi kaynaklar, bu şiirin Sofyalı Yusuf Râsih Efendi’ye ait olduğunu iddia etmişlerdir. Buna karşılık Sâlim, Müstâkîm-zâde Süleyman Saadeddîn ve Mehmet Nâil Tuman, bu şiiri Balıkesirli Râsih Ahmed Bey’in kabul eder. Ali Canip [Yöntem]; “Sofyalı Râsih, Sâlim’in kaynatası meşhur vezir ve şair Râmî Paşa’ya divan kâtipliği ettiği için, eğer gazel onun olsaydı Sâlim bilirdi. Bahusus Sâlim’in işaret ettiğine göre o devirde bütün şairler, bu nâmdâr gazelin Balıkesirli Râsih’in olduğunu biliyorlarmış.” diyerek tartışmalara son noktayı koyar (Sevgi ve Özcan 1996: 230). Daha sonraki çalışmalarda da bu görüş esas alınır (Akkaya 2007; Kahraman 2003). 

Kaynakça

Abdülkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1985). İsmail Beliğ. Nuhbetü’l-Âsâr Li Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: Gazi Üniversitesi Yay.

Akkaya, Hüseyin (2007). “Râsih Bey’in ‘Üstine’ Redifli Meşhur Gazelinde İkilemelerin Kullanılışı”. Turkish Studies / Türkoloji Araştırmaları  2/3: 25-31.

Beyatlı, Yahya Kemal (1971). Edebiyâta Dâir. İstanbul: Yahya Kemal Enstitüsü Yay.

Bursalı Mehmed Tahir (1333). Osmanlı Müellifleri. C.2. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Derin, Fahri Ç. ve V. Çabuk (hzl.) (1985). Hafız Hüseyin Ayvansarâyî, Mecmuâ-i Tevârih. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.

Eren, Muharrem (1994). Zağnos Paşa -İlâveli Baskı-. Balıkesir: Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı.

İlhan, Attila (2002). Hangi Edebiyat. İstanbul: İş Bankası Kültür Yay.

İz, Fahir (1999). Eski Türk Edebiyatında Nazım.C. 1. Ankara: Akçağ Yay.

Kahraman, Bahattin (2003). “Balıkesirli Râsih”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6 (10): 61-74.

Karatay, Fehmi Edhem (1961). Topkapı Sarayı Müzesi Türkçe Yazmalar Katalogu. C.1. İstanbul: Topkapı Sarayı Müzesi Yay.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî-Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 1. Ankara: Bizim Büro Yay.

Mehmed Süreyya (h. 1308). Sicill-i Osmânî. İstanbul: Matbaa-i Amire.

Müstakîm-zâde Süleyman Saadeddin. Mecelletü’n-Nisâb. Süleymaniye Kütüphanesi. Halet Efendi. No:628. vr. 227a.

Sevgi, Ahmet ve M. Özcan (hzl.) (1996). Prof. Ali Canip Yöntem’in Eski Türk Edebiyatı Üzerine Makaleleri. İstanbul: Sözler Yay.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Şakâik-i Nu’mâniye ve Zeyilleri C.4 - Vakâyiu’l-Fudalâ. İstanbul: Çağrı Yay.

Safâyî. Tezkiretü’ş-Şuarâ. SüleymaniyeKütüphanesi. Esad Efendi. No:2549. vr. 92b.

Sâlim (1315). Tezkire-i Sâlim. İstanbul: İkdam Matbaası.

Sarı, Mehmet ve A. Karaman (hzl.) (1999). İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Karesi Meşâhiri (Balıkesir Meşhurları). Balıkesir: Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı.

Selçuk, Engin (2013). “Balıkesir’e Değer Katan Bir Şair: Râsih Ahmed Bey”. Uluslararası Balıkesir’e Değer Katan Şahsiyetler Sempozyumu. Balıkesir: 07-08 Kasım 2013.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ENGİN SELÇUK
Yayın Tarihi: 09.01.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Süzme çeşmin gelmesün müjgân müjgân üstine 
Urma zahm-ı sîneme peykân peykân üstine

Dilde gam var şimdilik sen gelme lutf it ey sürûr 
Olamaz bir hânede mihmân mihmân üstine

Yârdan mehcûr iken düşdük diyâr-ı gurbete 
Dehr gösterdi bize hicrân hicrân üstine

Rîze-i elmâs eker her açduğı zahma o şûh 
Lutfı var olsun ider ihsân ihsân üstine

Hem mey içmez hem güzel sevmez dimişler hakkına 
Eylemişler Râsih’e bühtân bühtân üstine

İz, Fahir (1999). Eski Türk Edebiyatında Nazım. C. 1. Ankara: Akçağ Yay. 406.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ömer Seyfettind. 1884 - ö. 6 Mart1920Doğum YeriGörüntüle
2Arzu Kadumid. 23 Ağustos 1975 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Ali Ulvi Temeld. 20 Kasım 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Ömer Seyfettind. 1884 - ö. 6 Mart1920Doğum YılıGörüntüle
5Arzu Kadumid. 23 Ağustos 1975 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Ali Ulvi Temeld. 20 Kasım 1956 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Ömer Seyfettind. 1884 - ö. 6 Mart1920Ölüm YılıGörüntüle
8Arzu Kadumid. 23 Ağustos 1975 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9Ali Ulvi Temeld. 20 Kasım 1956 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10Ömer Seyfettind. 1884 - ö. 6 Mart1920MeslekGörüntüle
11Arzu Kadumid. 23 Ağustos 1975 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Ali Ulvi Temeld. 20 Kasım 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Ömer Seyfettind. 1884 - ö. 6 Mart1920Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Arzu Kadumid. 23 Ağustos 1975 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ali Ulvi Temeld. 20 Kasım 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Ömer Seyfettind. 1884 - ö. 6 Mart1920Madde AdıGörüntüle
17Arzu Kadumid. 23 Ağustos 1975 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Ali Ulvi Temeld. 20 Kasım 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle