ŞÂKİR, Baba Bey

(d. ?/? - ö. 1261/1844-45)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Azeri)

Şâkir mahlasını kullanan şairin gerçek adı Baba’dır. Sarıcalı (Sarıca Ali) aşiretinden, 1747 yılında Karabağ Hanlığı’nı tesis eden Penah Ali Han’la aynı soydandır (Mümtaz 1927: 5). Kaynaklar ittifakla Karabağ’ın Mihriban köyünde doğduğunu söylüyorsa da doğum tarihi kesin değildir. Gasımzade, öldüğü sırada yaklaşık 75 yaşında olduğu bilgisinin bazı kaynaklarda bulunduğunu söyleyerek ve H. 1261’deki ölümünden hareketle Şâkir’in doğum tarihini 1769 olarak belirler (Gasımzade 1974: 195), fakat bunu yaparken kaynaklarını açıklamaz. Yehyayev, eldeki tezkirelerde Şâkir’in hep Canı oğlu Abdullah’tan sonra zikredildiğinden ve Kasım Bey Zâkir’in kendisini üstat bellemesinden hareketle Abdullah’la Zâkir arasında, yani yaklaşık 1778-1780 yıllarında doğmuş olması gerektiğini savunur (1985: 4). Şâkir, çiftçilikle uğraşmıştır (Mümtaz 1927: 5). Kasım Bey Zâkir’in, Şâkir’in vefatına yazdığı tarihte “tarihim” kelimesiyle işaret ettiği üzere 1261/1844-45 yılında, doğduğu köyde ölmüştür.

Çağdaşlarını muhtevi bazı tezkire ve edebiyat tarihlerinde Şâkir’in isminin atlandığını görürüz. Mümtaz, bu durumu Şâkir’in sivri dilli bir hiciv şairi oluşuna ve hicivleriyle pek çok kimseyi incittiğine bağlar (1927: 6). Köçerli; Şâkir’in, yeteneğini hicve ve abes sözler söylemeye harcamış olmasına üzülür (2005: 294) ve şahsiyetinden kısaca bahsettikten sonra, hicivleri dışında örnek verilebilecek bir şiirine ulaşamadığını belirtir (2005: 294). Müctehid-zâde de kısa bir bilgiyle beraber tek bir beytini tezkiresine almıştır (Bağırov 1995: 59). Şâkir hem klasik tarzda, hem de halk şiiri tarzında eser vermiştir. Mümtaz, Şâkir’in şiirlerinin perakende ve eksik olduğuna dikkati çekmekle beraber, ilk kez 3 manzum mektubunu ve 3 hicvini derleyerek yayımlamıştır (1927). Eldeki şiirleri (7 hiciv, 2 koşma, 1 geraylı, birkaç noksan beyit) 1985 yılında Bakü’de bir kitap olarak yayımlanmıştır (Yehyayev 1985).

Gasımzâde, Şâkir’in adını Azerbaycan edebiyatının ilk realistleri sırasında anar (Gasımzade 1974: 121). Yakın akrabası ve arkadaşı olan Kasım Bey Zâkir üzerindeki etkisi açıktır. Mümtaz, Zâkir’in kendi mahlasını bile üstat bellediği Şâkir’in mahlasına uydurduğunu yazar (Mümtaz 1927: 7).

Kaynakça

Bağırov, Ekrem (hzl.) (1995). Mehemmedağa Müctehidzade, Riyazül-Aşigin. Bakü: Azerbaycan Neşriyatı.

Gasımzade, Feyzulla (1974). XIX Esr Azerbaycan Edebiyyatı Tarihi. Bakü: Maarif Neşriyatı.

Genbergızı R. ve M. İsmayılzade (hzl.) (1988). XIX Esrin Birinci Yarısında Azerbaycan Edebiyyatı. Bakü: Elm Yay.

Köçerli, Firidun Bey (2005). Azerbaycan Edebiyyatı. C. 1. Bakü: Avrasya Press Yay.

Mümtaz, Selman (1927). Azerbaycan Edebiyyatı: Baba Beg Şâkir. Bakü: Azerneşir.

Yehyayev, Ferhad (hzl.) (1985). Baba Bey Şakir, Seçilmiş Eserleri. Bakü: Yazıçı Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: AZAD AĞAOĞLU
Yayın Tarihi: 03.04.2014
Güncelleme Tarihi: 30.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Beyit

Müşk bâzârın kesâd eyler yetirse ger sabâ

Ehl-i Çîn’e nükhet-i gîsû-yi anber-bârunı

(Bağırov, Ekrem (hzl.) (1995). Mehemmedağa Müctehidzade, Riyazül-Aşigin. Bakü: Azerbaycan Neşriyatı. 59.)

Koşma

Şâm ü seher kan süzüldü dîdemden

Râz-ı dilim perî-zâda yetmedi

Kâh yalvardım kâh döşendim pâyine

Kâr gûşine nâle sadâ yetmedi

Tora saldı cânân gönül kuşumu

Aldaduban serden aldı hûşumu

Kattı felek kavgalarla başımı

Rahme gelüp yâr imdâda yetmedi

O gözleri şehlâ kameti beste

Anlamaz ne çeker Şâkir şikeste

Dîdârı şevkinden düşüpdü haste

Ömür geçüp bir murâda yetmedi

(Yehyayev, Ferhad (hzl.) (1985). Baba Bey Şakir, Seçilmiş Eserleri. Bakü: Yazıçı Yay. 32.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1DURKAYA, Kemal İpşird. 1912 - ö. 19.08.1989Doğum YeriGörüntüle
2AĞCAKIZ, Ağcakız Kerbelayı Dadaşkızı İmanovad. 1870-80 - ö. 1974Doğum YeriGörüntüle
3İHSANOĞLU, Şakir Çalışkand. 15.12.1945 - ö. 09.11.2018Doğum YeriGörüntüle
4DURKAYA, Kemal İpşird. 1912 - ö. 19.08.1989Doğum YılıGörüntüle
5AĞCAKIZ, Ağcakız Kerbelayı Dadaşkızı İmanovad. 1870-80 - ö. 1974Doğum YılıGörüntüle
6İHSANOĞLU, Şakir Çalışkand. 15.12.1945 - ö. 09.11.2018Doğum YılıGörüntüle
7DURKAYA, Kemal İpşird. 1912 - ö. 19.08.1989Ölüm YılıGörüntüle
8AĞCAKIZ, Ağcakız Kerbelayı Dadaşkızı İmanovad. 1870-80 - ö. 1974Ölüm YılıGörüntüle
9İHSANOĞLU, Şakir Çalışkand. 15.12.1945 - ö. 09.11.2018Ölüm YılıGörüntüle
10DURKAYA, Kemal İpşird. 1912 - ö. 19.08.1989Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11AĞCAKIZ, Ağcakız Kerbelayı Dadaşkızı İmanovad. 1870-80 - ö. 1974Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12İHSANOĞLU, Şakir Çalışkand. 15.12.1945 - ö. 09.11.2018Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13DURKAYA, Kemal İpşird. 1912 - ö. 19.08.1989Madde AdıGörüntüle
14AĞCAKIZ, Ağcakız Kerbelayı Dadaşkızı İmanovad. 1870-80 - ö. 1974Madde AdıGörüntüle
15İHSANOĞLU, Şakir Çalışkand. 15.12.1945 - ö. 09.11.2018Madde AdıGörüntüle