ŞİNASÎ, Ruznâmeci-zâde Şinasî Mehmed

(d. ?/? - ö. 1114/1702-1703)
divan-tekke şairi
(Divan-Tekke / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mehmed’dir. Ruz-nâmeci-zâde Şinasî Mehmed Çelebi olarak bilinen şaire güzelliği ile şöhret kazandığından “Küçük Hünkar” da denilmiştir. İstanbulludur. Doğum tarihi, belli değildir. İsminden dolayı babasının ruz-nameci olduğu düşünülmektedir.

Şinasî, şairliği yanı sıra içağası, hazine katipliği, mühürdarlık, Divan efendiliği de yapmıştır. Sonraları Divan-ı Hümayun’da vazifelendirilmesine rağmen, şiirlerinde talihsizliğinden yakınır. Ölümünden evvel Edirne’ye gönderilen şair, vezir Rami Paşa’ya kasideler sunmuş, vezirliğine (1114/1702-03) tarih düşürmüş ve bazı isteklerde bulunmuştur. Ancak isteklerine kavuşamadan aynı yıl vefat etmiştir. Bursalı Mehmed Tahir şairin ölüm yerini İstanbul olarak göstermesine (1972:398) rağmen diğer kaynaklar onun Edirne’de vefat ettiğinde hem fikirdirler (Akpınar 2006: 218).

Şinasî, Fasih Dede’nin meclisine devam etmiş ve ondan feyz almıştır. Mevlevî şairler arasında adı geçmese de mecliste bulunması, Mevlana’ya medhiye yazması Şinasî’nin Mevlevî bir şair olabileceğini düşündürmektedir.

Şairin bilinen tek eseri Türkçe Dîvânı’dır. Dîvân'da 8 kaside, 86 gazel, 2 muhammes, 3 tahmis, 1 terkib-i bend, 2 kıt’a ve 3 beyitlik bir manzume mevcuttur.

Şinasî'nin aşıkane ve rindane söyleyişleri vardır. Beyitleri için "mükemmel" (Şeyhi Mehmed Efendi: 240) ifadesi kullanılmıştır. Çağdaşları gibi şiirlerinde Sebk-i Hindî ve hikemî tarzın etkileri görülür. Sebk-i Hindî’de olduğu gibi onun şiirlerinde de, hayalin ön plana çıkması, tezatlı ve mübalağalı anlatım, uzun terkipli söyleyişler görülür. Ayrıca az sözle çok şey anlatma isteği, şiirde deyim, atasözü ve hikmetli sözleri kullanması elbette hikemî tarzın da yansımalarıdır. Şairin Nabi’nin şiirine nazire söylemesi, 3 gazeline tahmis yazması ve hikmetli söyleyişlere yer vermesi de ondan etkilendiğini açıkça ortaya koyması bakımından önemlidir.

Kaynakça

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (2009). İsmail Belîğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: Gazi Üniversitesi. Yay.

Akpınar, Şerife (hzl.)(2000). Rûz-nâmeci-zâde Şinâsî Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı’nın Tenkidli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi.

Akpınar, Şerife (2006). “Rûz-nâmeci-zâde Şinâsî, Dîvânı ve Şâirliği”. EKEV Akademi Dergisi. (28): 215-232.

Arslan, Mehmet (hzl) (1994). Mehmed Sirâceddin Mecmûa’-ı Şu’arâ ve Tezkire-i Üdebâ. Sivas: Dilek Matbaacılık.

Bursalı Mehmed Tâhir (1972). Osmanlı Müellifleri. İstanbul: Meral Yay.

Harmancı M. Esat (2003). “Bir Dîvân Şâiri: Rûznâmeci-zâde Şinâsî”. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. (6): 138-143.

            İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu (1965). C. III. İstanbul: MEB Yay.

Mehmed Nailî. Tuhfe-i Nailî. C.I. Millî Ktp.Yz. B. 5063. 727.

Mehmed Süreyyâ (1996). Sicill-i Meşâhir-i Osmâniyye. İstanbul. 3: 191.

Müstakîm-zâde Süleymân Sa’deddîn. Mecelletü’n-Nisâb. Süleymaniye Ktp. Halet Efendi Kitaplığı. Nu.628. 

Sâlim Mehmed Emin (1315). Tezkire-i Sâlim. İstanbul: İkdâm Matbaası.

Şeyhî Mehmed Efendi. Şakaik-i Nu’maniye ve Zeyiller Vekâyi'u'l-Fuzalâ Meşâhîr-i Osmâniyye. Süleymâniye Ktp. Basma Bağışlar Nu. 8828. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞERİFE AKPINAR
Yayın Tarihi: 14.09.2013
Güncelleme Tarihi: 11.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

 

Lebün şevkıyle sır dâğında bir la‘l-i semîn buldum

Ser-i kühsâr-ı tende kân-ı cevher bir zemîn buldum

 

Murâdum zülf iken dil-beste oldum ‘ârız-ı yâra

Çemenzâr içre sünbül ister idüm yâsemîn buldum

 

İdüp ref‘-i nikâb aldum dehân-ı yârdan bûse

Nühufte dest-mâl-i âl ile gûyâ nigîn buldum

 

Olup vâreste gird-âb-ı nisâr-ı âb-rûdan dil

Ben ol sâhib-nişîn-i ‘uzleti gâyet kemîn buldum

 

Egerçi nâvek-i çeşm-i nigârı tünd-hû dirler

Hele ben tîr-i müjgânın Şinâsî dil-nişîn buldum 

Akpınar, Şerife (2000). Rûz-nâmeci-zâde Şinâsî Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı’nın Tenkidli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi. 132.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ahmet Reşit Reyd. 1870 - ö. 14 Ağustos 1955Doğum YeriGörüntüle
2Gülseli İnald. 17 Mayıs 1947 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3FÂZIL, Hâfız Hacı Tâhir Efendid. 1762-63 - ö. 1795-96Doğum YeriGörüntüle
4Ahmet Reşit Reyd. 1870 - ö. 14 Ağustos 1955Doğum YılıGörüntüle
5Gülseli İnald. 17 Mayıs 1947 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6FÂZIL, Hâfız Hacı Tâhir Efendid. 1762-63 - ö. 1795-96Doğum YılıGörüntüle
7Ahmet Reşit Reyd. 1870 - ö. 14 Ağustos 1955Ölüm YılıGörüntüle
8Gülseli İnald. 17 Mayıs 1947 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9FÂZIL, Hâfız Hacı Tâhir Efendid. 1762-63 - ö. 1795-96Ölüm YılıGörüntüle
10Ahmet Reşit Reyd. 1870 - ö. 14 Ağustos 1955MeslekGörüntüle
11Gülseli İnald. 17 Mayıs 1947 - ö. ?MeslekGörüntüle
12FÂZIL, Hâfız Hacı Tâhir Efendid. 1762-63 - ö. 1795-96MeslekGörüntüle
13Ahmet Reşit Reyd. 1870 - ö. 14 Ağustos 1955Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Gülseli İnald. 17 Mayıs 1947 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15FÂZIL, Hâfız Hacı Tâhir Efendid. 1762-63 - ö. 1795-96Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Ahmet Reşit Reyd. 1870 - ö. 14 Ağustos 1955Madde AdıGörüntüle
17Gülseli İnald. 17 Mayıs 1947 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18FÂZIL, Hâfız Hacı Tâhir Efendid. 1762-63 - ö. 1795-96Madde AdıGörüntüle