TÂHİR, Halîfe-zâde Mehmed Efendi

(d. ?/? - ö. 1188/1774)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Babası divan kalemlerinden birinde halife olduğundan Halîfe-zâde olarak şöhret bulan Tâhir, İstanbulludur. I. Mahmûd, III. Osman ve III. Mustafa devirlerini idrak etmiştir.

Varlığı bugüne kadar bilinmeyen Dîvân'ında; sadece çoğu na’t içerikli 8 kaside, mesnevi nazım biçimiyle yazılmış 3 takriz ve 177 gazel yer alır. Tezkire yazarı Râmiz’e göre; sözü kuvvetli, musiki fenninde maharetlidir, hoşsohbettir. Besteleri ve şarkıları işret ve eğlence meclislerinde nakledilen bir şairdir. Şefkat, musiki ilminde “hâce-i zaman” olduğunu vurgular. Bazı besteleri TRT repertuvarında mevcuttur.

Sosyal ve edebî çevresinde tanınan, sevilen bir şahsiyet olduğu düşünülen Tâhir hakkında Râmiz, "Şiir söylemede başarılıdır." der. Şiirleriyle ilgili olumlu değerlendirmeleri, Dîvân'ında yer alan üç takrizden de (ikisi Re’fet ve İzzet’e ait) öğreniriz. Bâkî, İsmet, Fıtnat ve Ra'îf’e nazire yazan Tâhir’in, kasidelerinde Nef’î’yi, hikemi şiirlerde ise Nâbî’yi izlediği söylenebilir.

Dil ve anlatım özelliklerine bakarak 17. yüzyılda etkisi giderek artan Sebk-i Hindî ile hikemi ve mahallî tarzın takipçisi olduğu söylenebilir, yenilikçi tarzı benimsemiş bir şairdir. Hikemî şiirlerinde “yaradılıştan kötü olan insanların özlerinin terbiyeyle değişmeyeceği” düşüncesi sıkça vurgulanır. Şiirlerinde en göze çarpan yenilik güzellerin sarı saç, mavi göz rengidir. Diğer bir özellik sevgili-âşık ilişkisindeki yeni durumdur. Klasik edebiyattakinin aksine artık sevgilinin âşığa temayülü vardır.

Tâhir’in şiirinde öne çıkan özelliklerden biri de gündelik ve sosyal hayattan yansımalardır. Özellikle eğlence hayatıyla ilgili sahneler ön plandadır. Musiki ehli olması nedeniyle çeşitli meclislerde karşılaştığı çok farklı insan tiplerini ele alır. İstanbul ve semtleri (Gülhane, Beşiktaş, Bebek, Beykoz, Fındıklı, Üsküdar, Sarıyer, Göksu), yeme içme, müzik, giyim kuşamla ilgili unsurlar, rakkaseler, meclislerdeki zevk ehlinin renkli tasvirleri bu yüzyılın sosyal hayatından bir kesit sunar.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed SüreyyaSicill-i Osmanî: Osmanlı Ünlüleri. C. 5. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Büyükkarcı Yılmaz, Fatma (hzl.)(2013). Tahir Divanı: İnceleme, Metin, Tıpkıbasım. İstanbul: Simurg Yay.

Erdem, Sadık (hzl.) (1994).  Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı: İnceleme, Tenkidli Metin, İndeks, Sözlük. Ankara: AKM Yay.

Erdemir, Avni (1999). Anadolu Sahası Musikişinas Divan Şairleri. Ankara: Türk Sanatı ve Eğitimi Vakfı.

Ergun, Sadeddin Nüzhet (1942-43). Türk Musikisi Antolojisi. 2 C. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i NâilîDîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Önder, Murat (2006). Şefkat ve Tezkire-i Şu‘arası. Yüksek Lisans Tezi. Afyon: Kocatepe Üniversitesi.

Özcan, Nuri (2010). “Tâhir Efendi, Halîfezâde”.  İslâm Ansiklopedisi. C. 39. İstanbul: TDV Yay. 398.

Silahdâr-zâde Mehmed Emîn. Tezkire-i Şu’arâ. Millet Kütüphanesi Ali Emiri Tarih 795.

Tâhir, Halîfe-zâde Mehmed. Dîvân. Millet Kütüphanesi Ali Emiri Müteferrik 8518.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. FATMA BÜYÜKKARCI YILMAZ
Yayın Tarihi: 30.07.2013
Güncelleme Tarihi: 10.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

O şûhun tarf-ı ebrûsunda sanman zerd kâküldür

Asılmış bend-i zîbâ hançerinde sırma püsküldür

 

Hezârân dîde kalmış nakş olup kâlây-ı hüsnünde

Anınçün ol gül-i nâzük libâs-ı çeşm-i bülbüldür

 

N'ola başlarsa kaddi ihtizâza bâd-ı âhımdan

O nahl-i işvenin maksûdu ben hâke temâyüldür

 

Gınâ-yı tab‘ına nisbetle tâc-ı pâdişâhânı

Sifâle saymayan bezminde erbâb-ı tevekküldür

 

Eder medh o gazâlı hüsn-i İsmet nazmile Tâhir

Ana kasdım benim de bu nazîreyle tegazzüldür

 

(Büyükkarcı Yılmaz, Fatma (2013). Tahir Divanı: İnceleme, Metin, Tıpkıbasım. İstanbul: Simurg Yay. 186.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Yahya Saim Ozanoğlud. 1894 (1898) - ö. 3 Temmuz 1962Doğum YeriGörüntüle
2ŞEKÛRÎ, Himmet-zâde Şeyh Abduşşekûr Efendid. ? - ö. 1766-1767Doğum YeriGörüntüle
3SUN'Î, Sun'ullah Mehmed Efendid. ? - ö. 1674Doğum YeriGörüntüle
4Yahya Saim Ozanoğlud. 1894 (1898) - ö. 3 Temmuz 1962Doğum YılıGörüntüle
5ŞEKÛRÎ, Himmet-zâde Şeyh Abduşşekûr Efendid. ? - ö. 1766-1767Doğum YılıGörüntüle
6SUN'Î, Sun'ullah Mehmed Efendid. ? - ö. 1674Doğum YılıGörüntüle
7Yahya Saim Ozanoğlud. 1894 (1898) - ö. 3 Temmuz 1962Ölüm YılıGörüntüle
8ŞEKÛRÎ, Himmet-zâde Şeyh Abduşşekûr Efendid. ? - ö. 1766-1767Ölüm YılıGörüntüle
9SUN'Î, Sun'ullah Mehmed Efendid. ? - ö. 1674Ölüm YılıGörüntüle
10Yahya Saim Ozanoğlud. 1894 (1898) - ö. 3 Temmuz 1962MeslekGörüntüle
11ŞEKÛRÎ, Himmet-zâde Şeyh Abduşşekûr Efendid. ? - ö. 1766-1767MeslekGörüntüle
12SUN'Î, Sun'ullah Mehmed Efendid. ? - ö. 1674MeslekGörüntüle
13Yahya Saim Ozanoğlud. 1894 (1898) - ö. 3 Temmuz 1962Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ŞEKÛRÎ, Himmet-zâde Şeyh Abduşşekûr Efendid. ? - ö. 1766-1767Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15SUN'Î, Sun'ullah Mehmed Efendid. ? - ö. 1674Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Yahya Saim Ozanoğlud. 1894 (1898) - ö. 3 Temmuz 1962Madde AdıGörüntüle
17ŞEKÛRÎ, Himmet-zâde Şeyh Abduşşekûr Efendid. ? - ö. 1766-1767Madde AdıGörüntüle
18SUN'Î, Sun'ullah Mehmed Efendid. ? - ö. 1674Madde AdıGörüntüle