Zuhal Tekkanat

Elif Sorgun
(d. 16 Ağustos 1938 / ö. 27 Ekim 2019)
Şair, yazar. memur
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ankara’da doğdu. Halime Melahat Hanım ile Kâzım Tekkanat’ın kızıdır. Dört çocuklu bir ailenin ilk kızı olan şair, Cemal Süreya’nın eşidir. Öykücü ve romancı Mehmet Seyda eniştesidir. Şiirlerinde Cemal Süreya’nın verdiği Elif Sorgun imzasını kullanmıştır. İstanbul Merdivenköy İlkokulunu, Erenköy Kız Lisesini ve Özel Moda Kız Enstitüsünü bitirdi (1955). Henüz on sekiz yaşındayken geleneksel usullerle askerî bir hakimle evlendi. Yedi yıl süren bu evlilikten bir kızı doğdu. Uzun süre devlet memurluğu yaptı. Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü ile aynı kurumun İstanbul ve Ankara şube müdürlüklerinde, SSK Fındıklı İnşaat Müdürlüğünde çalıştıktan sonra 1987 yılında emekli oldu.

1966’da Yelken dergisini yönetti, Yeni İstanbul ve Cumhuriyet gazetelerinde sanat sayfası muhabirliği yaptı. Yelken dergisini yönettiği süreçte Cemal Süreya ile tanışan Zühal Tekkanat, Ağustos 1967’de ünlü şairle evlendi. Bu süreçte şiirleri yayımlanan Tekkanat, devlet memurluğu yaparken aynı zamanda kitaplarından telif ücreti alması kanunen yasak olduğu için Cemal Süreya’nın teklifiyle şiir kitaplarında Elif Sorgun ismini kullanmaya başladı. Cemal Süreya ile evliliğinden Memo Emrah adını verdikleri bir oğulları dünyaya geldi. 9 Ocak 1990’da eşi Cemal Süreya’yı kaybeden Tekkanat, aynı yıl, 12 Ağustos 1990’da oğlu Memo Emrah’ı da kaybetti.

Zühal Tekkanat, 2013 yılında kendisiyle yapılan bir söyleşide yaşamını dört evrede anlatmıştır: “Çocukluğum; aile içinde… Gençliğim; yedişer yıl olmak üzere, iki evlilikten birer çocuk büyütmekle geçti… Orta yaşı bitirirken, birçok acılar yaşarken düşkünlüğüm edebiyat girişimleri oldu… Bugün yayımlanmış on dört kitabım bulunmakta ve hâlâ yazmaktayım” (Ay ve Candan 2013). Türkiye Yazarlar Sendikası, Edebiyatçılar Derneği, Cumhuriyetçi Kadınlar Derneği ve Cemal Süreya Kültür Sanat Derneği (kurucu) üyesidir. Tekkanat,, 27 Ekim 2019 tarihinde vefat etti. 

Şiirleri ve düzyazıları Kadıköy, Yelken, Papirüs, Türkiye Yazıları, Güzel Yazılar, Türk Dili, Oluşum, Varlık, Sanat Yaprağı, Mavi Ada, Kıyı ve Düşlem gibi dergilerde yayımlandı. Şiir yazamaya çok küçük yaşlarda başlayan Zühal Tekkanat, bu serüvenini şu sözlerle anlatmıştır: “Çocukluğumda okul kütüphanelerinde başkandım. Milli bayramlarda şiirler okuturlardı. İlkokul üçüncü sınıfta “Kar” şiirini yazdım. En büyük hedefim kitap okumak ve giderek yazmak oldu. Annem göçmen torunuydu, güzel türkü söylerdi. Babam askerde yazıcıydı. Ziya Paşa’nın şiirlerini daktilo etmiştir. Salah Birsel’e ezbere şiir okurdu. Ben şiiri genler sayesinde mi kavradım bilemiyorum ama şiirin kendisi bana gelirdi, kedi yavrusu sevilir gibi, şiirle oynamayı seviyorum. Yazdım, yazdım sakladım. Şiir benim gri giysilim, evimin çiçeğidir. Cemal Süreya etkilenmesi hiç olmadı bende. Onun şiiri bana göre değildi. Çoğunlukla aşkla ilgiliydi, benim ısrarım üzerine de sosyal yönü olan şiirlere de yöneldi. Şunu gönül rahatlığıyla söylemek isterim. İkinci Yeni şairleriyle çok oturdum ve onlardan beslendim. Beni en etkileyen şair, düşünceme ve içtenliğime uygun şair salt Edip Cansever’di” (Turgut 2011).

1965’te ilk şiir kitabı Gibi’nin yayımlanmasının ardından altı şiir ve yedi düzyazı (deneme, anı, anlatı) kitabı yayımlanan Zühal Tekkanat, ürünlerini Bursa’da yayımlanan Mavi Ada’da sürdürmektedir. Yaşamını “şiirsel” olarak nitelemiş, şiirin kendisine bir anahtar uzattığını söylemiştir. Şiirlerinin iç dünyası ile ilişkisini ise şöyle dile getirmiştir: “Şiir yazmak için çok okumak, etkileri yoğunlaştırmak, fazla duygusala kaçmadan günü görmeyi belirlemek benim için. Özleme gönderme yapılabilir. Bu bazen içe dönük, bazen de dışa dönük olabilir. Şiirin su akışına göre yolları büyür. Örneğin biraz uyusam yeni bir şiir bırakır gelir. Kalkıp da yazamam! Şiir aşk öpüşmesi gibidir. Sıcak ve ıslak bırakır kendini!..” (Ay ve Candan 2013). Şiirlerinde yaşantısının ve tecrübelerinin yoğun izleri görülen Zühal Tekkanat’ın şiir dünyası üzerine değerlendirme yapan Hasan Akarsu; “Elif Sorgun, gezdiklerinden, gördüklerinden yaşadıklarından üretiyor şiirlerini. Kolay yazıyormuş gibi bir izlenim veriyor. Kayışdağı’nı, duru bir dereyi, el dikmesi ürünleri, Pamukova’yı, çalışan insanları can alıcı özellikleriyle şiire taşıyor. Her ozanın şiiri en çok kendi yaşantısıyla ilgilidir. Oğlu Memo Emrah’a yazdığı şiirinde bunu daha iyi görüyoruz. Sisli bir günde doğumevine gidişini anımsar, doğacak çocuğun adının bir yıl öncesinden konulduğunu, gözlerini babasının kucağında açtığını belirtir. ‘Memo Emrah büyüdü, önce babası öldü, sonra kendisi. Anneye kaldı tüm acılar’. Şimdi şiir kurşun kalem kokluyor…” demiştir.

Kaynakça

“Zühal Tekkanat”. http://www.biyografya.com/biyografi/4215, [erişim tarihi: 06.06.2019].

Ay, Aydan ve Haluk Candan (2013). “Şiir Bana Anahtar Uzatıyor”. (Söyleşi), https://www.evrensel.net/haber/45583/siir-bana-anahtar-uzatiyor, [erişim tarihi: 06.06.2019].

maviADA (2012). “Zühal Tekkanat’la Cemal Süreya’nın Kişisel Tarihi”. (Söyleşi). maviADA. Bahar, https://www.adadergi.com/single-post/2018/01/06/Cemal-S%C3%9CREYA%E2%80%99n%C4%B1n-Ki%C5%9Fisel-Tarihi, [erişim tarihi: 06.06.2019].

Turgut, Engin (2011). “Cemal Süreya’nın ‘On Üç Günün Mektupları’nı Yazdığı Eşi Zühal Tekkanat ile Bir Söyleşi”. Varlık. Aralık, https://www.cafrande.org/cemal-sureyanin-onuc-gunun-mektuplarini-yazdigi-esi-zuhal-tekkanat-ile-bir-soylesi/, [erişim tarihi: 06.06.2019].

Yalçın, Murat [Ed.] (2011). “Tekkanat, Zühal”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C. II, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1005.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MACİT BALIK
Yayın Tarihi: 17.06.2019
Güncelleme Tarihi: 20.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
GibiAksiseda Matbaası / İstanbul1965Şiir
On Üç Günün Mektupları (Cemal Süreya)Can Yayınları / İstanbul1990Mektup
Acıben (Elif Sorgun imzasıyla)Broy Yayınları / İstanbul1994Şiir
İçimizdeki Günler (Elif Sorgun imzasıyla)Hera Şiir / İstanbul1997Şiir
Dostlarının Kaleminden Cemal Süreya'nın PortresiYön Yayıncılık / İstanbul1998Derleme
Yakamı Bırakmayan Şiirler (Elif Sorgun imzasıyla)Güldikeni Yayınları / İstanbul2000Şiir
Şiir Buluşması (Elif Sorgun imzasıyla)Güldikeni Yayınları / İstanbul2002Şiir
Papirüs Şiirleri AntolojisiKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara2002Antoloji
Dikine Sarkan Çiçek (Elif Sorgun imzasıyla)Artshop Yayınevi / İstanbul2008Şiir
Tutkulu PatilerArtshop Yayınları / İstanbul2008Deneme
Cemal Süreya ve Sonrası (Ed. Vedat Akdamar)Artshop Yayınları / İstanbul2008Derleme
Cemal Süreya 20 Yaşında (Vedat Akdamar'la)Artshop Yayınları / İstanbul2010Hatıra
Son Kanadım Tek (Elif Sorgun imzasıyla)Artshop Yayınları / İstanbul2011Şiir
Yaşadığım YıllarArtshop Yayınları / İstanbul2011Hatıra
GünörgüsüArtshop Yayınları / İstanbul2016Günlük

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Mehtap Merald. 1 Ocak 1983 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Ümit Denizerd. 25 Şubat 1948 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Erdal Erkutd. 10 Mayıs 1935 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Belma Aksund. 1 Ocak 1938 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Ruhi Göktegind. 20 Ağustos 1938 - ö. 27 Aralık 2008Doğum YılıGörüntüle
6HACI MEHMET ARANd. 1938 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7HÜSEYİN/ADIGÜZEL, Hüseyin Özyazıcıd. 1933 - ö. 2019Ölüm YılıGörüntüle
8Nedret Gürcand. 26 Haziran 1931 - ö. 2 Eylül 2019Ölüm YılıGörüntüle
9Şule Yüksel Şenlerd. 29 Mayıs 1938 - ö. 28 Ağustos 2019Ölüm YılıGörüntüle
10İsmail Hakkı Aydınd. 11 Şubat 1954 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Ilgın Olutd. 1969 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Cahit Âşıkoğlud. 1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Feriha Aktand. 1924 - ö. 27 Kasım 1983Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Zafer Aracagökd. 23 Haziran 1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Besim Akımsard. 1920 - ö. 12 Temmuz 2001Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16PAŞA ELİF, Elif Kamand. 1915 - ö. 31.07.2003Madde AdıGörüntüle
17Galip Erdemd. 10 Mart 1930 - ö. 12 Mart 1997Madde AdıGörüntüle
18Elif Türkerd. 25 Şubat 1983 - ö. ?Madde AdıGörüntüle