VEYSEL/ VEYSEL CEHDİ/ VEYSEL KUT KEMTER, Veysel Cehdi Kut

(d. 1907 / ö. 1997)
âşık, hat baş bakıcısı
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Veysel Kut, Sivas'ta 1907'de (h. 1323) dünyaya gelmiştir. Bağlı bulunduğu sülale Sivas'ın köklü sülalelerinden Karaköseoğulları'dır. Babası İsmail Efendi, annesi Zeynep Hanım'dır. Biri kendisinden büyük, biri de küçük olmak üzere iki kız kardeşi vardır (Kut 2002: 11; Yıldız 2003: 853; Aslanoğlu 2006: 219). Veysel'in çocukluğu Osmanlı Devleti'nin son yıllarına denk gelmektedir. Balkan Savaşı yılları ve sonrasındaki Birinci Dünya Harbi, bütün ülkeyi ve dolayısıyla Veysel'in ailesini de etkilemiş; Veysel'in babası İsmail ve ailesinden pek çok kişi savaşa gitmek zorunda kalmıştır. Babası ve eniştesi Erzurum Narman'da şehit düşen Veysel, çocukluğunun farkına varamadan kendini büyük bir sorumluluğun altında bulmuştur. Zira o, babasından sonra ailesinin tek erkeği kalır. Babasının şehadetinden sonra ailesine bakmak için pek çok işte çalışır. Nalbantlık, kahvecilik ve amelelik bunlardan birkaçıdır. Bu işleri yaparken hâliyle okula da gidemeyen Veysel, kendi çabalarıyla dönemin alfabesi olan Arap alfabesini öğrenerek okuyup yazmayı başarır. Daha sonra okur yazarlık belgesi de alır (Kut 2002: 11; Kaya 2009: 391). On sekiz yaşına geldiğinde hayatında olumlu sayılabilecek bir gelişme yaşanır. Dönemin parasıyla aylık 600 kuruş maaşla Kayseri'nin Pınarbaşı ilçesinde işe girer. Görevi hat bakıcılığıdır. İki yıl Pınarbaşı'nda çalışır. İki yılın ardıdan tayini Malatya'nın Darende ilçesine çıkar. Bu sırada ailesi de Veysel'in eline geçen maaş sayesinde derin bir nefes alarak rahatlar. Veysel, 1930'da askere gider. Vatani görevini Kayseri'de Nakliye Taburunda tamamlar. Askerlik dönüşü eski işine döner. İmranlı ve Zara'da hat çavuşu olarak yedi yıl çalışır. İlerleyen yıllarda bir süre Sivas'ta dağıtıcılık yapar. 14 Temmuz 1962'de hat baş bakıcısıyken emekli olur (Kut 2002: 11).

Veysel Kut, ilk evliliğini askere gitmeden önce yapar. Bu evlilikten çocuğu olmayınca Hediye Hanım ile de imam nikâhıyla evlenir. Bu evlilikten bir erkek çocukları olur, ancak ilk eşi bu duruma dayanamayıp evden kaçar ve başka bir adamla evlenir. Hediye Hanım'dan olma çocuğu bir buçuk yaşında vefat eder. Yedi yıl boyunca çocukları olmaz. Aradan geçen yedi yılın ardından dört kız ve iki erkek çocuğu dünyaya gelir. Hayatı boyunca altı çocuğuna çok düşkün olarak yaşayan Veysel Kut, 1997'de hayata gözlerini yummuştur. Mezarı Sivas'tadır (Kaya 2009: 391; Kut 2002: 11-12; Yıldız 2003: 853).

Gül Üstüne Deyişler adlı şiir kitabı bulunan Veysel Cehdi Kut, badeli bir âşıktır. Şiire başlaması da gördüğü iki rüyayla olmuştur. İlk rüyasında bir derviş görür. Bu derviş ona artık feryadı bırakarak uyanmasını telkinde bulunarak uyarır. İkinci rüyasında ise yine aynı uzun ve beyaz sakallı dervişi görür. Derviş yine ona uyanmasını, ayıkmasını söyler. Uyandığında gönül gözünün açıldığına inanır. Şiir yazmaya başlar. Bu bakımdan rüyasına giren dervişin ona yaptığı etki bir nevi bade içmek olarak da yorumlanabilir. Şiirlerinde Veysel, Veysel Cehdi, Veysel Cehdi Kut, Veysel Kut Kemter mahlaslarını kullanmıştır. Cehdi mahlasını çalışkan ve dürüst birisi olduğuna inandığı için kendi kendine vermiştir (Kut 2002: 12).

Veysel Cehdi Kut'un 1000'in üzerinde şiiri bulunmaktadır. Bunların bir kısmını Güzel Üstüne Deyişler isimli kitabında yayınlamıştır. Ayrıca Sivas'ta yerel yayın yapan Kızılırmak, Ülkü, Adadolu ve Hakikat gibi dergi ve gazetelerde de yayımlanmıştır (Kut 2002: 10, 13). Veysel Cehdi Kut'un irticalen söyleyebilme yeteneği yoktur. Kalem şâiridir. Ustası da yoktur (Kaya 2009: 391). Kut'un şiirlerine teknik açıdan bakıldığında şiirlerin tamamında hece ölçüsünün kullanıldığı görülmektedir. Aruz vezniyle şiir yazmamıştır. En çok 11 heceli şiirleri bulunmaktadır. 11'li şiirlerinin yanı sıra 8'li hece kalıplarıyla oluşturduğu şiirleri de vardır. Hem 11'li hem de 8'li şiirlerinde kullandığı duraklarda hataya düşmemiştir. 6+5, 4+4+3 ve 4+4 durak yapılarını her dizede oturtmuştur. Kafiye çeşitlerinin hemen hepsini şiirlerinde görebilmek mümkündür. Kullandığı nazım birimi çoğunlukla dörtlüktür. Dörtlüklerin dışında kimi zaman 3+2 şeklinde 5'li bentlerle yazdığı şiirleri de mevcuttur (Kut 2002: 14). Kullandığı nazım şekilleri koşma, semai ve destandır. Şiirlerinde akrostiş, aliterasyon ve asonans gibi teknik hususlara da rastlanır. Edebî sanatlardan da faydalanmıştır. En sık kullandığı söz sanatı teşbihtir. Kut'un şiirlerinde kullandığı dil oldukça sadedir. Yöresel kelime veya kelime gruplarına tesadüf edilir. Dili ve üslubu zorlamadan uzaktır ve şiirlerinde anlam bütünlüğüne önem vermiştir. Atasözlerini, deyimleri, kimi halk hikâyesi kahramanlarının başlarından geçen olayları ve motifleri şiirlerinde görebilmek mümkündür (Kut 2002: 14).

Şiirlerinin konusu oldukça geniştir. Onu şiir yazma hususunda tetikleyen unsurlar bazen bir yakınının vefatı veya pahalılık olurken bazen uzun yılların üzerinde bıraktığı derin izler, tecrübeye dayalı bilgiler ve felsefî çıkarımlar olabilmektedir. Özellikle orta yaş yıllarından sonra kaleme aldığı şiirlerde din ve ahlak konularını daha çok işlemesi dikkat çekicidir. Kullandığı nazım türlerine bakıldığında dertlenme, öğütleme, taşlama ve güzelleme ön plandadır. Veysel Cehdi Kut, Sivas'ta düzenlenen 2. Halk Şâirleri Bayramı'na katılan âşıklardandır. Bunun yanında çeşitli şenlik ve etkinliklere de katılarak sanat aleminde adından söz ettirmiştir (Kaya 2009: 391).

Kaynakça

Aslanoğlu, İbrahim (2006). Sivas Meşhurları I. Sivas: Sivas Valiliği Yay.

Kaya, Doğan (2009). Sivas Halk Şâirleri II. Sivas: Önder Matbaacılık.

Kut, Kadriye (2002). Veysel Cehdi Kut Hayatı ve Şiirleri. Sivas: Dilek Matbaacılık.

Yıldız, Alim (2003). Sivaslı Şâirler Antolojisi. İstanbul: Sivaslılar Vakfı Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ UĞUR BAŞARAN
Yayın Tarihi: 26.09.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Gül Üstüne DeyişlerSivas Milli Eğitim Müdürlüğü Halk Eğitimi Yayınları / Sivas1964Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Poyraz, Ahmet Mikdatd. 1871 - ö. 26 Aralık 1939Doğum YeriGörüntüle
2İLYASÎ, İlyas Sarıateşd. 25.02.1963 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3OZAN LEŞGERİ, Hüsnü İyidoğand. 1963 - ö. -Doğum YeriGörüntüle
4AHMET/AHMET BAYHAN, Ahmet Bayhand. 1907 - ö. 1988Doğum YılıGörüntüle
5Sabahattin Alid. 25 Şubat 1907 - ö. 1 Nisan 1948Doğum YılıGörüntüle
6ETO/DİDARİ, Ekvtime Davlaşeridzed. 1907 - ö. 1987Doğum YılıGörüntüle
7İRFAN KARABULUTd. ? - ö. 1997Ölüm YılıGörüntüle
8Kerim Yundd. 1912 - ö. 01 Mayıs 1997Ölüm YılıGörüntüle
9MAHRUMÎ, Mazlum Çiftçid. 1922 - ö. 1997Ölüm YılıGörüntüle
10AVNİ, Avni Şakrakd. 1951 - ö. -MeslekGörüntüle
11FINDIKLI, Mustafa Fındıklıd. 10.05.1964 - ö. ?MeslekGörüntüle
12NUSRETULLAH ZERGERd. 1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
13HACI/HACIM/GARİP HACI, Hacı Karakılçıkd. 1948 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KUL MUSTAFA/MUSTAFA, Mustafa Sayılırd. 1950 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HAYDAR, Haydar Bektaşd. 1894 - ö. 1966Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KEMTER, KEMTERÎ, Buhûrîzâde Şeyh Zâkir Abdülkerim Efendid. 1700-1701 - ö. 1778Madde AdıGörüntüle
17ŞAHBAZOĞLU, Veysel Denizd. 1924 - ö. 07.12.1995Madde AdıGörüntüle
18ALİ KEMTERÎ, Ali Kemterd. 1872 - ö. 1939Madde AdıGörüntüle