ZİHNÎ, Pervâne Salih Dede

(d. ?/? - ö. 1663/1073)
divan şairi
(Tekke / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Salih olan şair, Zihnî veya Pervane Dede olarak tanınmıştır. Bursalı olup ne zaman doğduğu bilinmemektedir. Dönemin Bursa Mevlevihanesi postnişîni Larendeli (Karaman) Cünûnî Ahmed Dede'nin (ö. 1030/1621) kızkardeşinin oğludur. Tasavvuf terbiyesini de ondan almıştır, ancak silkini Cünûnî Dedenin oğlu Ebî Bekir Çelebi'den tamamlamıştır (Müstakîmzâde 2000: 226). Cünûnî Dede'nin vefatından sonra mevlevihanenin şeyhliğine getirilmiş ve bu görevi kırk yıla yakın bir süre devam ettirmiştir. Şevval 1073/ Mayıs 1663'te vefat ederek mevlevihanenin haziresinde Cünûnî Dede'nin yanına defnedilmiştir (Duru 2000: 111). Esrar Dede Tezkiresi'nde Salih Dede ile ilgili şu latife anlatılır: Sultan IV. Mehmed (ö. 1693) Bursa'yı ziyarete geldiğinde dârü's-seâde ağasını, medhini duyduğu Salih Dede'ye hediyelerle birlikte gönderir. Sohbet sırasında Dede, ağaya evlad ü iyalden sorunca ağa utanır ve çocuğunun olmadığını söyler. Zira dârü's-seâde ağaları tavâşî (hadım) olurlardı (Altındağ 1994: 1). Bunun üzerine Dede: "Hayırlı evlâd ü ahlâf ihsân oluna ve hizmet-i şehenşâhîde yüzünüz ağ ola." diye dua eder. Dede'nin bu duası dedikodulara sebep olur, hatta Padişah'ın kulağına gider. Bunun üzerine Salih Dede, evlâd ü ahlâfdan muradın tasavvuf ehlinden müstefid olmak, yüzün ağ olmasından muradın ise beğenilecek hizmetler yapmak olduğunu izah eder. Gerçekten de ağa, Salih Dede'nin duasından sonra yaptığı hizmetler sebebiyle zamanında hayırla yad edilen zatlardan birisi olmuştur (Genç 2000: 204).

Salih Dede hâl ehli, güzel ahlâklı, Mesnevi'nin sırlarına vâkıf bir kimseydi. Şiirleri divan hâlinde tertip edilmemiştir. Gazelleri tasavvufî mahiyettedir.

Kaynakça

Ali Enver (1309/1891). Semâ-hâne-i Edeb. İstanbul: Alem Matbaası.

Altındağ, Ülkü (1994). "Dârüs-saâde". İslâm Ansiklopedisi. C. 9. İstanbul: TDV Yay. 1-3.

Duru, Necip Fazıl (2000). Mevleviyane Şiir Güldestesi. İstanbul: Yedigece Kitapları-Perşembe Kitapları Yay.

Genç, İlhan (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu'arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay.

Kara, Mustafa - Atlansoy, Kadir (hzl.). (1997). Mehmed Şemseddin, Yâdigâr-ı Şemsî: Bursa Dergâhları. Bursa: Uludağ Yay.

Müstakîmzâde Süleyman Sa'deddin Efendi (2000). Mecelletü'n-nisâb. Tıpkıbasım. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Tuman, Nail (2001). Tuhfe-i Nâilî: Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. I-II C. Ankara: Bizim Büro Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ÜZEYİR ASLAN
Yayın Tarihi: 24.03.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Mûcib-i feyz-i Hudâdur şâh-râh-i Mevlevî

Mahzen-i nûr-i Hudâdur hânkâh-ı Mevlevî

Bende eyler milk-i ma'nâda cihânı kendüne

Çâker-i hâk-i der-i vâlâ-yı şâh-ı Mevlevî

Gizlenür bir kûşesinde tâbe-'arş-ı nüh-felek

Öyle ki bâlâ kurulmış bârgâh-ı Mevlevî

Tâcdârân-ı cihâne hîç kılmaz ser-fürû

Geynmiş devletlü başına külâh-ı Mevlevî

Gevher-i zî-kıymete tebdîl eder bî-irtiyâb

Ger dokunsa bir siyeh senge nigâh-ı Mevlevî

Zulmet-i şâm-ı kesâfetden eser ermez ana

Şems-i Tebrîzî ki olmışdür penâh-ı Mevlevî

Zihniyâ sûzişle bir gez inlese mânend-i ney

Yandurur hep 'âlemi bir demde âh-i Mevlevî

Gazel

Feilâtün feilâtün feilâtün feilün

Vâris-i 'ilm-i nebî Hazret-i Mevlânâdur

Evliyâ müntehâbı Hazret-i Mevlânâdur

Halef ü pür-şeref-i Hazret-i Âdemdür o kim

Aslı ma'nâda eb-i Hazret-i Mevlânâdur

Gülşen-i kutbiyetin meclis-i rûhâniyetin

Merd-i 'ayş ü tarabı Hazret-i Mevlânâdur

Baş eger dergehine halk-ı cihân elbette

Feyz-i Hakkun sebebi Hazret-i Mevlânâdur

'Aklı küllîye erer Zihnî şu tâlib heme ân

Fikret-i rûz ü şebi Hazret-i Mevlânâdur

(Duru, Necip Fazıl (2000). Mevleviyane Şiir Güldestesi. İstanbul: Yedigece Kitapları-Perşembe Kitapları Yay. s. 112.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SÂHİB, Hammamîzâde/Hacı Mehmed Ağa-zâde Şeyh İsmail Deded. ? - ö. 1727-28 veya 1736-37Doğum YeriGörüntüle
2RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Doğum YeriGörüntüle
3LÂMİ’Î ÇELEBİ, Mahmûd b. Osmând. 1472-3 - ö. 1532Doğum YeriGörüntüle
4SÂHİB, Hammamîzâde/Hacı Mehmed Ağa-zâde Şeyh İsmail Deded. ? - ö. 1727-28 veya 1736-37Doğum YılıGörüntüle
5RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Doğum YılıGörüntüle
6LÂMİ’Î ÇELEBİ, Mahmûd b. Osmând. 1472-3 - ö. 1532Doğum YılıGörüntüle
7SÂHİB, Hammamîzâde/Hacı Mehmed Ağa-zâde Şeyh İsmail Deded. ? - ö. 1727-28 veya 1736-37Ölüm YılıGörüntüle
8RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Ölüm YılıGörüntüle
9LÂMİ’Î ÇELEBİ, Mahmûd b. Osmând. 1472-3 - ö. 1532Ölüm YılıGörüntüle
10SÂHİB, Hammamîzâde/Hacı Mehmed Ağa-zâde Şeyh İsmail Deded. ? - ö. 1727-28 veya 1736-37MeslekGörüntüle
11RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68MeslekGörüntüle
12LÂMİ’Î ÇELEBİ, Mahmûd b. Osmând. 1472-3 - ö. 1532MeslekGörüntüle
13SÂHİB, Hammamîzâde/Hacı Mehmed Ağa-zâde Şeyh İsmail Deded. ? - ö. 1727-28 veya 1736-37Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15LÂMİ’Î ÇELEBİ, Mahmûd b. Osmând. 1472-3 - ö. 1532Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SÂHİB, Hammamîzâde/Hacı Mehmed Ağa-zâde Şeyh İsmail Deded. ? - ö. 1727-28 veya 1736-37Madde AdıGörüntüle
17RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Madde AdıGörüntüle
18LÂMİ’Î ÇELEBİ, Mahmûd b. Osmând. 1472-3 - ö. 1532Madde AdıGörüntüle