Madde Detay

İstanbul’da doğdu. Asıl adı Mehmed’dir. Yeniçeri Ocağı'nda kul kethüdalığı yapan Süleyman Ağa (ö. 1086/1675-76)’nın oğludur. Bu yüzden Süleyman-zâde Mehmed Adlî Efendi olarak anıldı. İyi bir öğrenim gördü. Hatice Sultan’ın kethüdası olduğu için Divan-ı Sultanî hocası oldu. Ahkâm eminliği, taşra kâğıt eminliği, küçük kale tezkireciliği ve Divan-ı Hümayun’da yeniçeri efendiliği gibi görevlerde bulundu. Zilkâde 1143/Mayıs 1731’de cizye muhasebecisi, Zilhicce 1143/Haziran 1731’de tersane emini oldu. Sâlis defterdarlığı görevinde de bulunan Adlî’nin son görevi 6 Zilkade 1151/15 Mayıs 1739’da atandığı rikab-ı hümayun kâtipliğidir. Adlî, 1156/1743-44 yılında İstanbul’da vefat etti ve Topkapı dışında babasının mezarının yanına defnedildi. Nakşibendî tarikatına mensuptu. Emir Buharî Zaviyesi şeyhi Seyyid Feyzullah, Nakşî ve Kocamustafa Paşa Hankahı şeyhi Alaeddin Efendilerle tasavvufi sohbetlerde bulundu.

Asrın şairlerinden Osman-zâde Tâ'ib ile arası açıktı. Bu yüzden Tâ'ib’in hiciv dolu sözlerine muhatap oldu. Tâ'ib, Adlî’nin yazdığı gazelleri müstezada dönüştürüp hicvederdi (Sevgi ve Özcan 1996: 171-172).

Salim (İnce 2005: 502)’e göre mürettep Dîvân’ı vardır (İbnül Emin Mahmut Kemal İnal Ktp.). Safayî (Çapan 2005: 420)’ye göre iyi huylu, tasavvufta söz sahibi, derviş yaradılışlı bir kimseydi. Râmiz (Erdem 1994: 220)’e göre çok bilgili olup tarih düşürmekte başarılıydı. 

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. 1. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 142.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî. İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 420-421.

Erdem, Sadık (hzl.) (2002). “Adlî”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: AKM Yay. 117-118.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü’ş-Şu‘arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay. 502.

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.  10-11.

Kurnaz, Cemâl, M. Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. 652.

Sevgi, Ahmet, M. Özcan (1996). Ali Cânip Yöntem’in Eski Türk Edebiyatı Üzerine Makaleleri. İstanbul: Sözler Yay.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). “Adlî”. C. 1.İstanbul: Dergâh Yay. 38. 

Ko sâkî penbe-i sînem gül-i zîbâ-yı dâg olsun

Şarâb-ı la‘li sun şimdengerü dâg üstü bâg olsun

Ba‘îd olur mu Bagdâd âşık-ı zâr u dil-efgâra

Hemân her kanda ise sevdiğim âlemde sağ olsun

 ve lehû

Unutdurur gamın en kâmrânı söyletsen 

Zebûn-ı keşmekeş-i gam cihânı söyletsen

Figân u şekve-i devrânı senden evvel eder

Felek dedikleri nâ-mihribânı söyletsen

 ve lehû

Olsam nola uşşâkın reftârda mümtâzı

Gülşende salındırdım ol serv-i ser-efrâzı

(Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî, İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 421).