Madde Detay

Hayatı hakkında edinilen malumatın büyük bir kısmı, kendisinin sağlığında basılmış Nuhbe-i Vehbî Şerhi’ne dayanmaktadır. Manisa’nın Soma ilçesinin Bayat Köyü'nde doğmuştur. Hacı Ali adında ilim ve faziletiyle tanınmış bir kişinin oğludur. Manisa müftüsü Ebû Halîl’in talebesi arasında yer almış, daha sonra İstanbul’da tahsilini tamamlayarak müderris olmuştur. Ahmed Reşîd, Manisa nahiyelerinden Yayaköyü’nde Karaosmanzâdeler tarafından yapılan medrese ve kütüphanenin müderrislik ve hâfız-ı kütüplüğüne tayin edilmiş, ömrünün sonuna kadar bu vazifelerle meşgul olmuştur. Mehmed Süreyyâ ve -muhtemelen ondan naklen- Bağdatlı İsmail Paşa, Ahmed Reşîd’in 1257/1841’de öldüğünü yazarlarsa da bu kaydın dayanağı meçhuldür.

Ahmed Reşîd, Sünbülzâde Vehbî’nin (ö.1809) Nuhbe-i Vehbî adlı manzum Arapça-Türkçe sözlüğü için yazdığı şerhle tanınmış bir ilim adamıdır. Nuhbe-i Vehbî Şerhi- Sünbülzâde Vehbî’nin 1214/1800 yılında tamamladığı ve “Nuhbe-i Vehbî” adını verdiği Arapça-Türkçe manzum sözlüğün mensur Türkçe şerhidir. Yazar, bu şerhi bazı dostlarının ricası üzerine yazmaya başlamış ve 1256/ 1841’de tamamlamıştır. Söz konusu hacimli şerh, 1259/1843 yılında İstanbul’da basılmıştır. Devrin çeşitli âlimlerinin takrizler yazdığı, şairlerinin neşri üzerine tarihler düşürdüğü bu şerh, edebî çevrelerde takdirle anılan ve sonraki devirlerde de faydalanılan bir eserdir.

Ahmed Reşîd (1259/1843). Nuhbe-i Vehbî Şerhi. İstanbul.

Akün, Ömer Faruk (1970). “Sünbül-zâde Vehbî”. İslâm Ansiklopedisi. C. 11. İstanbul: MEB Yay.  238-242.

Bursalı Mehmed Tâhir bin Rif‘at (1324/1908). Aydın Vilâyetine Mensub Meşâyih, Ulemâ, Şuarâ, Müverrihîn ve Etıbbânın Terâcim-i Ahvâli. İzmir.

Bursalı Mehmed Tâhir (1333-1342/1915-1924). Osmanlı Müellifleri. 3 C. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Ceyhan, Âdem (2007). “Yayaköylü Ahmed Reşîd Efendi’nin Nuhbe-i Vehbî Şerhi”. Kırkağaç Sosyo-Ekonomik Tarih Sempozyumu Bildirileri. 6-7 Eylül.

Ergun, Sadeddin Nüzhet (1936-45). Türk Şairleri. C. 4. İstanbul.

Kilisli Muallim Rifat- İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (hzl.) (1951). Bağdatlı İsmâil Paşa, Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâ’ü’l-Müellifîn ve Âsârü’l-Musannifîn. I. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.

Mehmed Süreyyâ (1308-15/1890-98). Sicill-i Osmânî yâhud Tezkire-i Meşâhîr-i Osmâniyye. 4 C. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Mehmed Zihnî (1295-96/1878-79). Meşâhirü’n-Nisâ. C. 2. İstanbul.

Mısır Millî Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Kataloğu (1987-1992). C. 4.

Muallim Nâcî (1305/1888). “Nümûne-i İntihâb”. Mecmua-i Muallim. 21 Şaban. 1. Sene. nüsha 30. 119.

Refî-i Kâlâyî (1284/1867). Dîvan. Fâtih Matbaası.

Sünbülzâde Vehbî (1220/1805). Nuhbe-i Vehbî.

Sürûrî (1255/1839). Dîvân. Bulak.

Şair Eşref Külliyâtı (1928). Vakit Matbaası.

Tahir (1931). Başlangıcından Tanzimat Devrine Kadar Edebiyat Tarihimize Dair Manzum Bir Muhtıra. İstanbul: İttifak Matbaası.

Uluçay, M. Çağatay (1946). Manisa Ünlüleri. Manisa.

Yurtseven, Necmettin (2003). Türk Edebiyatında Arapça- Türkçe Lügatler ve Sünbülzâde Vehbî’nin Nuhbe’si. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.

Arûz, sabûr vezninde müennes-i semâî olarak mîzân-ı şi‘re ıtlâk olunur ki, fâilâtün mefâîlün mütefâilün misillü efâîl ve tefâîlden ibâretdir. Şi‘r anunla muâraza ve muvâzene olunup mevzûnu nâ-mevzûndan mütemeyyiz olur. Ve arûz şi‘rden her beytin mısrâ‘-ı evvelinin cüz’-i ahîrine denir. Nitekim mısrâ-ı sânînin cüz’-i ahîrine darb denir. Ve arûz Mekke-i Mükerreme ve Medîne-i Münevvere ve etrâf ü havâlîlerine ıtlâk olunur.

(Ahmed Reşîd (1259/1843). Şerh-i Nuhbe-i Vehbî. 287.)