Madde Detay

Asıl adı Ârif Mehmed’dir. Aslen Bursalı olan şairin doğum tarihi bilinmemektedir. Babasının mesleğinden dolayı, kaynaklarda Beytülmâlemîni-zâde Mehmed Ağa nisbesiyle kayıtlıdır. Diyarbakırlı olan babası, görevi gereği Bursa’ya gelmiş ve bu şehre yerleşmiştir. İyi bir tahsil almak maksadıyla döneminin medreselerinde eğitime başlayan Ârif Mehmed Çelebi, kuvvetli zekâ sahibi olmakla akranı arasında seçkin bir yer edindi. Babası hayatta iken herhangi bir vazifede bulunmayan şair, geçimini babasının yardımıyla temin etti ve devrinin sohbet meclislerinde zevk ü safa içinde gençliğini geçirdi. Babasının vefatı üzerine çok büyük maddi sıkıntılar çeken şair, çalışmaya karar verdi. Saâtî Mehmed Paşa’nın ilim ve irfan ehline teveccüh gösterdiğini duyunca, paşaya renkli kâğıtları keserek yaptığı el işi güzel, süslü bir bahçe figürü hediye etti. Saâtî Mehmed Paşa’nın iltifatına mazhar olan Ârif Mehmed Çelebi, paşa Sivas’a vali tayin edilince divan efendisi olarak onunla beraber Sivas’a gitti. Hâmisi valilikten azledilince, onunla beraber İstanbul’a döndü. 1088/1677-78 tarihinde İstanbul’da vefat etti.

Şeyhî ve Bursalı İsmail Beliğ, Ârif Mehmed Çelebi’nin müretteb divanı olduğu bildirirler. (Özcan 1989: 680; Atlansoy 1997: 200) Kütüphane kayıtları ve kataloglarda yapılan taramalarda esere rastlanmamıştır. Ârif Mehmed Çelebi musikî-şinâs ve bestekâr bir divan şairidir. Ayrıca hurdekârî sanatında maharet sahibidir. Mevcut şiirlerinden hareketle edebî şahsiyeti hakkında sâde bir dille âşıkâne üslupta şiirler söylediği söylenebilir. Sadeddin Nüzhet, şairin Bâkî’nin tesirinde şiirler kaleme aldığını bildirmiştir. (Ergun, (ty.): 61)

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmânî. C. I. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 311.

Atlansoy, Kadir (1998). Bursa Şairleri, Bursa: Âsâ Kitabevi. 199-200.

Ergun, Sadeddin Nüzhet (ty.). Türk Şairleri. C. I. 61-62.

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 39.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977).“Ârif”.  C.1. İstanbul: Dergâh Yay. 156.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri.  C. II. Ankara: Bizim Büro Yay. 2562.

Müstakim-zâde Süleymân Sa‘deddin Efendi (2000). Mecelletü’n-Nisâb, Tıpkıbasım. Ankara: KB Yay. vr. 307b.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyiü’l-Fuzalâ. C. I. İstanbul: Çağrı Yay. 680-81.

Gazel

Görüp lâyık mıdur dil-haste-i bergeşte âmâlün

Dimezsin ey şeh-i bidâd bir kerre nedür hâlün

Bahâr eyyâmıdur uşşâk senden rûy-ı dil görsün

Açılsun bezm-i meyde sîne-i âyine timsâlin

Cünûn-ı mest-i şevkın ta‘nı bed-gûyân ziyâd eyler

Olur Mecnûn’a bir ratl-ı girân her sengi etfâlin

Felek lutfunla olmaz şâd cevrinden elem çekmez

Berâberdür dil-efkârâne idbârınla ikbâlin

Ne hâsıl şekveden bî-hûde me’yûs olma lutfundan

O şâh-ı hüsne Ârif var hele arz eyle ahvâlin

(Ergun, Sadeddin Nüzhet, (ty.). Türk Şairleri. C. I. 62.)

***

Düşüp eşk-i revânım aks-i dâgım ser-be-ser hâke

Degildür mâh u encüm hâkden nakş itdim eflâke

Ten-i zârı komaz bir lahza âhım girdbâd eyler

Gubâr olsam ser-i kûyunda düşsem hâr ü hâşâke

Ümîd-i dûhtî itmem dahi hayyât-ı tâlî‘den

Girîbân-ı dilimde bakdığımca çâk-ber-çâke

Ne lâzım rütbe-i irfândan bahs eylemek Ârif

Sühan mi‘yâr-ı dânişdür görünce ehl-i idrâke

(Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyiü’l-Fuzalâ.  C. 1. İstanbul: Çağrı Yay. 681.)