Madde Detay

Soyadı IŞIL'dır. Önce "Topuz" soyadını aldı, daha sonra bu soyadını başkaları da kullandığı için "Işıl" soyadını kullanmaya başladı. Eserlerinde "Hüseyin Rıfat Topuz" ve "Rifat" imzalarıyla "Mazlum" mahlasını da kullandı. 1878 yılında İzmir'de doğdu. Babası İzmirli avukat Hafız Rifat Efendi, büyükbabası Kadıoğullarından Hacı İbrahim Efendi, annesi İzmir'in tüccarlarından Hacı Süleyman Efendi’nin kızı Zehra Hanım’dır. İzmir’de Namazgâh İptidai Mektebinde, İzmir Rüşdi ve İdadi mekteplerinde okudu. Ticaret hayatına atıldıysa da başarılı olamadı. Hizmet gazetesinde çalışmaya başladı, bir süre bu gazetede çalıştıktan sonra İstanbul'a gitti ve Eczacılık Fakültesine girdi. Diploma alacağı sene öğrenimini yarıda bırakarak Yunanistan'a kaçtı (1902); Rumca bilen Hüseyin Rıfat burada iki yıl kaldı. İstanbul'a dönüşünde tutuklandı ve yedi ay tutuklu kaldı. Ailesinin araya girmesiyle serbest bırakıldı ve diploması verildi. İzmir'e giderek "Şifa" adlı bir eczane açtı, kısa bir süre bu eczaneyi işlettti, fakat bu işe de alışamadığından kısa sürede eczanesini kapatmak zorunda kaldı. Meşrutiyet'in ilanından önce İzmir taburlarına katılarak Manastır'a gitti. Daha sonra yeniden İzmir'e döndü. 1908'den sonra pek çok gazetede çalıştı. Seyr-i Sefain Meclisi azalığı yaptı, bu meclis kaldırılınca Maarif Matbaası'nda memur oldu (İnal, 1969: 1465-1467). 24 Şubat 1954 tarihinde öldü.

Lisede yıllarında gazeller yazarak edebiyat hayatına atılan Hüseyin Rıfat Işıl, ilk şiir ve hikâyelerini Muktebes ve Hizmet gazetelerinde yayımladı. Tokadizâde Şekip ve meşhur hiciv şairi Eşref'le tanışıp görüşmesi Hüseyin Rıfat'ın edebiyat hayatında bir dönüm noktası oldu. Bu tanışmanın ardından daha çok hiciv vadisinde manzumeler yazmaya başladı. Aruz ölçüsünden vazgeçerek şiirlerini hece vezninde yazmaya başlayan Hüseyin Rıfat, hezel ve hicivleriyle Şair Eşref'in takdirini kazanmıştır. İbnülemin Mahmut Kemal İnal, Hüseyin Rıfat'ın bu vadideki şiirlerini şu cümlelerle değerlendirir: "Eşref merhumun bütün eserlerini topladığından 'Her padişahın bir vakanivisi olduğu gibi Hüseyin Rifat da benim zırva nivisimdir' dermiş. Rifat'ın kıt'alarında Eşref'in izleri görülmektedir. Heciv ve hezil vadisinde- tekellüfsüz söylediği - kıt'alar, Eşref'in takdirine layıkdır." (İnal, 1969:1466).

Yayımlanan ilk kitabı Rubaiyyat-ı Hayyam ve Manzum Tercümeleri'dir. Ömer Hayyam'dan seçtiği 157 rubainin yer aldığı bu kitabın baş tarafında Tokadizade Şekip, Hüseyin Daniş, Abdullah Cevdet imzalı ve mukaddime nevinden üç mektup ile bizzat Hüseyin Rıfat'ın kaleme aldığı "İki Söz" başlıklı bir sunuş yazısı vardır. İkinci kitabı Kırık Kavaldan Sesler’dir. Bu kitap, çoğu hece ve birkaçı aruz ölçüsüyle kaleme alınmış şiirlerden oluşur. Bu kitapta yer alan kadın temalı şiirler, 1940 yılında birkaç şiir eklenerek Büyük Savaşta Türk Kadınına Şiirler adıyla kitap hâlinde neşredilmiştir. 1937'de Mevlâna Rubailerinden Manzum Tercümeler isimli bir kitap daha yayımlamıştır. Dırıltılar, Zırıltılar adlı kitabında hiciv şiirlerini bir araya getirmiştir. 1997 yılında İzmir 1914: Aydın Vilayeti 1330 Sene-i Maliyesi Ticaret Rehberi adlı çalışması gün yüzüne çıkartılan Hüseyin Rıfat'ın bazı şiirleri Lemi Atlı, Isak Varon, H. Sadettin Arel gibi isimler tarafından bestelenmiştir.