Madde Detay

Süleyman Dede, 1860’lı yıllarda Diyarbakır’ın merkez ilçelerinden Sur’a bağlı Büyükkadı köyünde dünyaya gelmiştir. Vaktiyle Alevi inancına mensup Türkmenlerin yaşadığı ve önemli Alevi ocaklarından Dede Garkın Ocağı dede ailelerinin yerleşik olduğu bir köy olan Büyükkadı’daki Alevi ve Türkmenlerin tamamı günümüzde farklı illere göç etmişlerdir. Süleyman Dede, aynı zamanda önde gelen Alevi ocaklarından Dede Garkın Ocağı’na mensup bir Alevi dedesidir. Babası yöredeki Aleviler tarafından yaygın olarak tanınan Hamit Dede’dir. Annesinin adı bilinmemektedir. Okuma yazması olmayan Süleyman Dede, gençlik yıllarından itibaren dedelik hizmeti yapmaya başlamıştır. Dedelik dışında herhangi bir mesleği olup olmadığı hususunda bir bilgi mevcut değildir. Yörede Dede Garkın Ocağı’na bağlı olan talip topluluklarının dedeliğini yapan Süleyman Dede; Musahip Kurbanı Cemi, Görgü Kurbanı Cemi, Kuşanma (İrşat) Cemi gibi birçok cem ritüelini yönetmiş ve iyi derecede dede sazı çalmayı bilen bir zâkir ve âşık olarak tanınmıştır (Akın 2011: 69).

“Sene bin üç yüz on yedi oldu/ Evlat atasını tanımaz oldu” şeklindeki dizelerinden hicri 1317, miladi 1899-1900 yıllarında bir Alevi dedesi olarak posta oturmakta olduğunu ve kendi şiirlerini bu tarihten önce yazmaya başladığını anlıyoruz. Süleyman Dede’nin torunlarından 1927 doğumlu Sultan Kargın ile yapmış olduğumuz mülakatta edindiğimiz bilgilerden 1932-1933 yıllarından vefat ettiğini öğreniyoruz (Akın 2011: 69 - 70).

Elimizde bugün Süleyman Dede’ye ait sadece dört şiir bulunmaktadır. Torunlarından Musa Kargın tarafından tutulan erkân defterinden derlediğimiz bu dört şiir dışında maalesef hiçbir eseri günümüze aktarılamamıştır. Dolayısıyla onun âşıklığı ve sanatı hakkında çok uzun uzadıya bir değerlendirme yapabilmemiz mümkün değildir. Fakat gerek elimizde bulunan bu dört şiirinin gerekse torunlarından ve yörede yaptığımız derlemeler sırasında edindiğimiz bilgilerin ışığında şiirlerinin ana temasını Alevî inancının oluşturduğunu söyleyebiliriz. Nitekim kendisinin de önde gelen Alevi ocaklarından Dede Garkın Ocağı’na mensup bir Alevi dedesi olması şüphesiz, şiirlerinde Alevî inancını ve felsefesini konu edinmesinde çok önemli bir etken olmuştur (Akın 2011: 70).

Şiirlerini hece vezniyle söyleyen âşığın, elimizde bulunan dört şiirinden üçü 11’li bir tanesi ise 8’li ölçüyle yazılmıştır. Bu şiirlerinin duraklarının aynı şiir içerisinde farklı farklı olduğu görülmektedir. Süleyman Dede’nin bu şiirlerinden sade ve anlaşılır bir dil kullandığını anlıyoruz. Yine şiirlerinden bir Alevî ocak dedesinin üslubunu kolayca sezebildiğimiz âşık, duru ve akıcı bir söyleyişe sahiptir. Alevî-Bektaşî edebiyatında sıkça rastladığımız özel isimler ve kavramlar, erkân ile ilgili nasihatler, yol ululardan himmet ve medet isteme elimizde bulunan az sayıda şiirinde dahi sıkça görebileceğimiz unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır (Akın 2011: 70 – 76).