Madde Detay

Azizullah Salihî Aram, Hemedan vilayetine bağlı Bahar ilçesinin Lalecin havzasında yer alan Letgah köyünde doğmuştur. Resmî kayıtlarda doğum yılı 1337/1958 olarak geçse de ailesinin ve kendi ifadesine göre gerçek doğum tarihi 1334/1955’tir. Herhangi bir örgün eğitim kurumuna devam etmemiş, bununla birlikte iki yıl süreyle Kur’an-ı Kerim okumaya yönelik dinî eğitim almıştır.

Salihî Aram, âşıklık geleneğinin canlı tutulduğu bir aile ocağında yetişmiştir. Babası Hesen Bey, bölgede tanınan eski kuşak âşıklardan olup hem çalgılı icraları hem de zengin hikâye hazinesiyle bilinen bir isimdir. Dedesi Ordu Han Bey her ne kadar doğrudan âşıklık yapmamış olsa da halk hikâyeleri ve şiirlere olan hâkimiyetiyle çevresinde tanınmıştır. Amcası Âşık Hüseyin Ali ile babasının amcaoğlu Âşık Kurban ise mesleği fiilen sürdüren diğer aile fertleridir. Bu yoğun gelenek çevresinin etkisiyle kız kardeşi de çöğür çalma konusunda ileri düzeyde ustalık kazanmıştır.

Bölgede “Âşık Aziz” mahlasıyla tanınan sanatçı, yaklaşık kırk dört yıldır âşıklığı profesyonel olarak sürdürmektedir. Mesleğe yönelmesinde en önemli etken, on altı yaşında iken babası Hesen Bey’den çöğür çalmayı ve halk hikâyesi anlatmayı öğrenmiş olmasıdır. Hikâye dağarcığını yalnızca yüz yüze dinlediği rivayet ve anlatılarla değil, yakın akrabalarının kendisine yüksek sesle okuduğu yazılı halk hikâyesi kitapları aracılığıyla da genişletmiştir. Bu metinler arasında bilhassa Garip ile Şahsenem, Köroğlu, Seyidi ile Peri ve Tufarganlı Abbas ile Gülgez gibi bölge için önemli sayılan hikâyeler öne çıkmaktadır.

Müzikal bakımdan bakıldığında, Âşık Aziz’in birden fazla sazda icra yapabilen çok yönlü bir sanatçı olduğu görülür. Temel sazı çöğür olmakla birlikte tar, setar ve tanbur da çalabilmektedir. Bugün icralarında kullandığı çöğür, yüz on yılı aşkın bir geçmişe sahip olup âşıklık geleneğinin somut kültür unsurlarından biri niteliğindedir. Bu saz, sırasıyla Âşık İbrahim, Âşık Ahmet ve Âşık Sebz Ali’nin ardından ona intikal etmiş, böylece farklı kuşaklar boyunca el değiştirerek geleneğin maddi sürekliliğinin bir simgesi hâline gelmiştir.

Usta-çırak zinciri açısından değerlendirildiğinde, Âşık Aziz’in yalnızca bir icracı değil, aynı zamanda kültür taşıyıcısı olduğu anlaşılmaktadır. Kendi ifadesiyle babası Âşık Hesen’in öncülüğünde yetişmiş, sanat hayatı boyunca Âşık Ferec, Âşık Hüdayar, Âşık Hüseyin, Seyid Ali Bey, İsmail Bey, Abbas Bey ve Kadir Bey gibi birçok çırağa rehberlik etmiştir.

Sanatını sadece mahrem sayılabilecek dar meclislerde değil, geniş katılımlı tören ve kamusal etkinliklerde de icra etmektedir. Lalecin, Köhün, Lalegird, Destgird, Kılıçbağı, Jighi, Güzel Abdal ve Kar Ali Sadr başta olmak üzere pek çok köy ve yerleşim biriminde bugüne kadar üç yüz yirmiden fazla toy ve sünnet merasimine katılmıştır. Bunlara ek olarak dost meclislerinde, televizyon programlarında ve Nevruz kutlamalarında da düzenli biçimde yer almakta, bu törenlerden elde ettiği kazanç ise genellikle üç yüz ile beş yüz bin tümen arasında değişmektedir.

Toylarda çoğunlukla üç kişilik bir saz topluluğu ile sahneye çıkmaktadır. Bu heyette çöğürü Âşık Aziz çalarken, Güzel Abdallı Cevad Bey tef, Memmed Cevahirî ise balaban icra etmektedir. Âşık, özellikle On İki İmam temalı deyiş ve türkülere ağırlık verdiğini, bu eserlerin dinleyici üzerinde güçlü bir manevi etki bıraktığını ifade etmektedir.

Modern kayıt imkânlarından da yararlanan sanatçı, bölgenin itibarlı müzikevlerinden İsteriyo Ahmedî ile çalışarak hikâye ve türkülerini kaset hâlinde kayıt altına aldırmıştır. Ayrıca yerel ölçekte önemli bir mesleki yapılanma olan İran Âşıklar Birliği’nin de faal üyeleri arasındadır.

Âşık Aziz’in anlatı repertuvarında Garip ile Şahsenem, Kerem ile Aslı, Köroğlu’nun Turna Kazı, Seyidi ile Peri, Şah İsmail, Tahir ile Zöhre gibi halk hikâyeleri öne çıkmaktadır. Bunun yanı sıra Tufarganlı Abbas ile Gülgez hikâyesinin bazı bölümlerini de icra etmektedir. Müzikal yönden ise Dübeytî, Geraylı, Han Ayvaz, Kelle Geraylı, Kerem, Koba, Köroğlu, Şah Hatayi, Şikeste ve Yarım Şikeste/Mulam Şikeste gibi makamları çalabilmektedir.