Madde Detay

XVIII. yüzyılın meşhur bir hekimi olmakla beraber edebiyat sahasında şiirleriyle tanınmış olan Vâsıf’ın asıl adı Mehmed Emin’dir. Babası Süleymaniye Dârüşşifâsı başhekimi ve II. Ahmed zamanında 1103 / 1691 yılında sarayda hekimbaşı olan, İstanbul payesi ve Rumeli Kazaskerliği payesi kazanmış Tablî Hasan Efendi’dir.

Vâsıf Mehmed, ilk öğrenimini medrese yolu ile yaptıktan sonra devrinin büyük üstadlarından feyz almış, Salim Tezkiresi’ne göre 1101/1689-90 tarihinde, Şeyhî’nin Vekayiü’l-Fudalâ’sında yazdığına göre de 1103/1691-92 yılında Şeyhülislam Ebu Said-zade Feyzullah Efendi’den müderris oldu (İnce 2005:691; Özcan 1989: 4 / 588). Kırk akça medreseden azledildi. 1119 / 1707-08 tarihinde Firuz Ağa Medresesi'nde hariç payesi aldı. 1123 Receb'inde/Ağustos-Eylül 1711 Manisalı Çelebi Medresesi'nde ve 1127 Muharremi'nde / Ocak-Şubat 1715 Abdurrahman Paşa Medresesi'nde ders verdi. 1127 senesi sonlarında (1715) Hasan Paşa ve Cedide-i Osman Efendi medresine geldi (İnce 2005:691) Aynı sene Hadım Ali Paşa ve 1130 Şevval /Ağustos-Eylül 1718'de Feyziyye Medresesi, 1131 Safer / Aralık-Oçak 1718-19'da Cafer Ağa Medresesine atanıp 1133 Zilhicce / Eylül-Ekim 1721'da Sahn-ı Seman'dan birine atandı. 1134 Şaban / Mayıs-Haziran 1722'de Rum Mehmet Paşa Medresesi'ne atandı 1136 Zilhiccesi'nde / Ağustos-Eylül 1724’te Şah Sultan Medresesi’nde müderris oldu. Rum Mehmet Paşa Medresesi'nde öğretim yaparken 1137 yılı Şevvali'nin 17. günü (29 Haziran 1725)öldü. Mezarı Eyüp’te Nişancı Paşa-yı Atîk Camii civarında Şeyh Murad Efendi Türbesi’ndedir (Özcan 1989: 4 / 588).

Vâsıf’ın vefatına dair dostlarından Şeyh-zade Yümnî Efendi’nin söylediği tarih:

Âb-ı rûyı idi etibbânın / Vâsıf-ı hoş-nihâd ü hoş-sohbet

Gitdi dârü’ş-şifâ-yı ukbâya / Hâk-i fânîden eyleyüp rıhlet

Cürmünü eyleyüp Hudâ magfûr / Eyleye cilvegâhını cennet

Dedi Yümnî vefâtına târih / Rûh-ı Vâsıf Muhammed’e rahmet  1137/1724 (Erdem 1985: 279).

Erdem, Sadık (1985). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı. Ankara: AKM Yay.

İnce, Adnan (2005). Tezkiretü’ş-Şuara - Salim Efendi. Ankara: AKM Yay.

İpekten, Halûk vd. (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.). (2001). Tuhfe-i Nâilî, Mehmet Nail Tuman. Ankara: Bizim Büro Yay. II/1137.

M. Şemseddin Sami (1996). Kâmûsü'l-Alam. C.VI. İstanbul: Kaşgar Neşriyat. 4661.

Mehmed Süreyya (1308-15/ 1890-97). Sicill-i Osmânî IV. İstanbul: Matbaa-i Âmire. 599.

Özcan, Abdülkadir (hzl. ) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekayiü’l-Fuzelâ. Şakayık-ı Numaniye ve Zeyilleri 5 C. Çağrı Yay. İstanbul. C. 4/588.

O şûh-ı ser-keşi bana yâr olur sandım

O âhu-beççe-i vahşî şikâr olur sandım

Yem-i belâya düşürdüm dirîg fülk-i dili

 Biraz müsâ'ade-i rûzgâr olur sandım

Hayâl-i kaddini etdim derûnda perverde

O nahl-ı ar‘arı ben meyvedâr olur sandım

(Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.). (2001). Tuhfe-i Nâilî, Mehmet Nail Tuman. Ankara: Bizim Büro Yay. II/1137.)

Uşşakî-zade Seyyid Efendi’nin gazeline bir naziresi:

Perîşânlıgımı baştan başa ben yâre gösterdim

Velî tîg-i elemle şâneveş sad-pâre gösterdim

 Sipâh-i hattı mülk-i hüsnüne kasdetdiğin gördüm

 Çü mir’ât-i Sikender dilde aks-i yâre gösterdim

 Yed-i kudretle yakdım sînem üzre dâg-ı hasretler

 Bu şeb ol mâh-rûya seb’a-i seyyâre gösterdim

Uçurdu murg-ı aklın gülsitânda gördügü demde

O gül-ruhsârı bir kez andelîb-i zâre gösterdim

 Kenâr-ı bezm-i meyde çeşm-i mest-i yâr ey Vâsıf

 Şüküfte nergisâsâ âşık-ı bîmâra gösterdim

(Erdem, Sadık (1985). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı. Ankara: AKM Yay. 279.)